Samorządy coraz powszechniej udzielają zamówień na różnego rodzaju kredyty. Standardem stały się zamówienia na bankową obsługę budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Niestety, przy prowadzeniu tych postępowań pojawia się wiele wątpliwości, a analiza specyfikacji istotnych warunków zamówienia pokazuje, że o błędy nie jest trudno. Jednostki samorządu terytorialnego (dalej: JST) mają obowiązek stosowania zapisów ustawy z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (dalej: Pzp) do zawierania umów, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane. Potwierdza to także art. 264 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: ustawa o finansach publicznych) stanowiący, że bankową obsługę budżetu JST wykonuje bank wybrany na zasadach określonych w Pzp. Ponadto w ust. 4 tego artykułu wskazuje się, że zarząd JST może, w granicach upoważnień zawartych w uchwale budżetowej, zaciągać kredyty w wybranych przez siebie bankach, w trybie określonym w „tryb” obejmuje ustaloną w przepisach o zamówieniach publicznych metodę postępowania, której nie można stosować w oderwaniu od ogólnych zasad systemu zamówień publicznych, w tym zasady uzasadniającej wyłączenie obowiązku stosowania Pzp. Tryb jako metoda postępowania powinien mieć zastosowanie w każdej sytuacji, jednak wyłącznie w ramach zasad ogólnych zamówień na uwadze definicję zamówienia publicznego, należy stwierdzić, że jest ono umową zawieraną między zamawiającym a wykonawcą, w wykonaniu której korzyść majątkową otrzymują zarówno zamawiający – w postaci wykonanego zamówienia, jak i wykonawca – najczęściej w postaci zapłaty lub w innej, niekonieczne pieniężnej, postaci podlegającej ocenie umowy z bankiemDokonując oceny, czy umowa zawarta z bankiem ma charakter umowy rzeczywiście nieodpłatnej, należy zwrócić uwagę na kilka kwestii. Otóż z samego faktu niepobierania przez bank opłat za prowadzenie rachunków bankowych JST nie wynika, że świadczona przez niego usługa ma charakter całkowicie nieodpłatny. Z obsługą rachunków bankowych powiązane są najczęściej usługi dokonywania na zlecenie zamawiającego rozliczeń pieniężnych. Z tytułu ich realizacji bankowi przysługują określone prowizje stanowiące jego wynagrodzenie za dokonanie tych czynności bankowych. W konsekwencji, niepobieranie opłat za prowadzenie rachunku bankowego bank może rekompensować poprzez pobieranie opłat za dokonywanie rozliczeń zakresu stosowania Pzp wyłączono zamówienia, których wartość nie przekracza 14 tys. euro (art. 4 pkt 8 Pzp). Podstawą ustalenia wartości zamówienia jest całkowite szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy, bez podatku od towarów i usług. Ponadto bank może obracać czasowo wolnymi środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu, a w konsekwencji może czerpać korzyści majątkowe z tytułu obracania środkami zamawiającego ulokowanymi na rachunkach bankowych. Przy ocenie korzyści banku należy również wziąć pod uwagę relację między proponowaną stopą oprocentowania zgromadzonych na rachunku bankowym środków a stopą procentową stosowaną przez inne banki w odniesieniu do kwot przechowywanych na prowadzonych przez nie rachunkach bankowych instytucji publicznych. Za wynagrodzenie banku należy w takiej sytuacji uznać korzyści z tytułu różnicy między oprocentowaniem proponowanym zamawiającemu a oprocentowaniem stosowanym przez inne banki albo oprocentowaniem, które bank może uzyskać na rynku to do wniosku, że umowa jednostki samorządowej z bankiem w przedmiocie obsługi rachunków bankowych jest zazwyczaj umową odpłatną, a tym samym jej zawarcie powinno poprzedzać zastosowanie przepisów Pzp, jeżeli szacunkowa wartość zamówienia przekroczy kwotę 14 tys. zamówieniaWartością zamówienia na usługi bankowe lub inne usługi finansowe są opłaty, prowizje, odsetki i inne podobne świadczenia związane z zawartą umową (art. 34 ust. 4 Pzp). W związku z tym wartością zamówienia, np. na kredyt, nie jest kwota kredytu, tj. wysokość środków pieniężnych, które zamawiający zamierza pozyskać. Zamawiający, dokonując ustalenia wartości zamówienia z należytą starannością, powinien przeprowadzić tzw. rozeznanie rynku i porównanie ofert kilku banków. Porównanie to powinno dotyczyć warunków kredytowych co do jednego typu kredytów, np. inwestycyjnych. Przyjęcie bowiem przy zamówieniu na kredyt inwestycyjny warunków dla kredytów hipotecznych może spowodować zaniżenie wartości szacunkowej zamówienia i zarzut braku należytej także: Nowoczesne usługi bankowe dla samorządów>>Warunki udziału w postępowaniuDziałalność bankowa jest działalnością regulowaną i dlatego dla jej prowadzenia konieczne jest uzyskanie stosownych zezwoleń Komisji Nadzoru Bankowego. W zezwoleniu na założenie banku określony zostaje zakres czynności bankowych, w jakich może on prowadzić działalność. Oznacza to, że w celu weryfikacji wykonawcy zamawiający powinien opisać sposób oceny spełniania warunku w zakresie posiadania stosownych uprawnień poprzez wskazanie, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy, którzy posiadają zezwolenie na prowadzenie działalności bankowej na terenie Polski, a także realizacji usług objętych przedmiotem zamówienia, zgodnie z przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (dalej: Prawo bankowe).Warto też dokładnie zastanowić się przed sformułowaniem warunku doświadczenia w odniesieniu do usług bankowych. Jeżeli zamawiający je postawi, to muszą one być proporcjonalne i związane z przedmiotem zamówienia. Niestety, praktyka pokazuje, że niektóre banki, nie chcąc narażać się na zarzut naruszenia tajemnicy bankowej, rezygnują z postępowań, w których wymagane jest wykazanie się doświadczeniem i podanie w wykazie danych odbiorcy, wartości oraz okresu realizowanych umów W. przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na kredyt. W specyfikacji istotnych warunków zamówienia (dalej: SIWZ) wskazała, że o zamówienie może ubiegać się wykonawca, który posiada doświadczenie w obsłudze JST. Czy to słuszne postępowanie?Taki warunek może ograniczyć dostęp do zamówienia potencjalnym wykonawcom, którzy posiadają doświadczenie w udzielaniu kredytów, ale zamówienia nie były wykonywane na rzecz JST. Należy przyjąć, że o doświadczeniu banku decyduje wielkość, rodzaj kredytu, nie zaś z przepisami Prawa bankowego bank ma obowiązek utrzymywania płynności płatniczej dostosowanej do rozmiarów i rodzaju prowadzonej działalności, co jest monitorowane przez niezależne od banku związku z istnieniem licznych zabezpieczeń prawnych co do wypłacalności banku oraz jego zasobów finansowych w większości przypadków niecelowe może się okazać opisywanie sposobu dokonania oceny spełniania warunków w zakresie warunku posiadania zdolności finansowej i – JST zamieściła w SIWZ zapis, że brak któregokolwiek z wymaganych dokumentów na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu spowoduje odrzucenie oferty bez jej dalszej analizy. Czy te zapisy są zgodne z prawem?W ten sposób JST naruszyła przepisy Pzp, ponieważ w przypadku braku dokumentów ma – co do zasady – obowiązek wezwania wykonawcy do ich uzupełnienia. Dopiero gdy wykonawca nie uzupełni dokumentu podmiotowego, zachodzi obowiązek wykluczenia wykonawcy, a nie odrzucenia oferty. Oferta podlega odrzuceniu tylko z przyczyn określonych w art. 89 ust. 1 Pzp, a wśród nich brak jest przesłanki odnoszącej się do braku dokumentów na potwierdzenie spełniania warunków udziału w oceny ofertJak w każdym postępowaniu o udzielenie zamówienia, także na usługi bankowe, jednym z kryteriów oceny ofert musi być cena. Niejednokrotnie, jak pokazuje praktyka, jest to jedyne kryterium. Czasami zamawiający podają w ramach tego kryterium także podkryteria. Takie działanie często nie jest dokonywane prawidłowo, a zamawiający osiąga inny efekt niż oczekiwany. Na przykład w jednej z SIWZ gmina zamieściła zapis: w ramach ceny 100%: oprocentowanie kredytu do 90%, jednorazowa prowizja bankowa do 10%. Do takiego zapisu można zgłosić dwa zastrzeżenia:1) nie można używać słowa „do”, bo powoduje, że kryterium nie jest jednoznaczne, teoretycznie pozwala na uznaniowość zamawiającego,2) w praktyce po podstawieniu danych liczbowych do takich podkryteriów – można otrzymać ofertę niekoniecznie najkorzystniejszą dla więc, już na etapie przygotowywania SIWZ, dokonać analizy i przykładowych wyliczeń, aby uniknąć także: Jak zwiększyć wiarygodność finansową samorządu>>Umowę na usługi bankowe zawiera się na czas oznaczony. W odniesieniu do tego rodzaju zamówień, tj. umowy kredytu i pożyczki czy też umowy rachunku bankowego (jeżeli nie przekraczają pięciu lat), można zawrzeć umowę na czas dłuższy niż cztery lata nawet o wartości powyżej 193 tys. euro, bez konieczności zawiadomienia prezesa Urzędu Zamówień jak każdej umowy w sprawie zamówienia publicznego, również umowy na usługi bankowe dotyczy art. 144 ust. 1 Pzp zakazujący istotnych zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty (chyba że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu lub SIWZ oraz określił warunki takiej zmiany). Biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotem bankowej obsługi budżetu gminy jest świadczenie ciągłe, przedłużenie takiej umowy jest niedopuszczalne. Jest to wówczas nowe zamówienie, które powinno zostać udzielone z zastosowaniem samorządy mają wątpliwości, kiedy zamówienie, np. na kredyt, jest wykonane. Błędnie przyjmują, że sama wypłata środków finansowych stanowi wykonanie zamówienia. Natomiast usługa kredytu to nie tylko wypłata kwoty kredytu, lecz także obsługa kredytu i przysługujące bankowi z tego tytułu uprawnienia (np. w czasie obowiązywania umowy kredytobiorca musi przedstawić na żądanie banku informacje i dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji finansowej i gospodarczej oraz umożliwiające kontrole wykorzystania i spłaty kredytu).Brak jest możliwości przeniesienia wierzytelności, wynikających z umowy kredytowej zawartej w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, na inny bank. Skutkiem przeniesienia byłoby bowiem wykonywanie zamówienia przez podmiot, który nie został wybrany zgodnie z Pzp, a to stanowi naruszenie prawne• Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( nr 157, poz. 1240; z 2010 r. nr 28, poz. 146)• Ustawa z 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych ( z 2010 r. nr 113, poz. 759)• Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe ( z 2002 r. nr 72, poz. 665; z 2010 r. nr 81, poz. 530)

Czy uregulowanie krajowe ograniczające możliwość podwykonawstwa do 30% całkowitej wartości zamówienia oraz zakazujące obniżania cen mających zastosowanie do usług zlecanych podwykonawcom przekraczającego 20% w stosunku do cen określonych w zamówieniu jest dopuszczalne w świetle dyrektyw unijnych? Trybunał Sprawiedliwości UE rozstrzyga tę kwestię wyrokiem w sprawie C-402/18. Uniwersytet La Sapienza w Rzymie w drodze publikacji ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ogłosił otwarte postępowanie przetargowe na udzielenie zamówienia publicznego na usługi sprzątania. Zamówienie to miało zostać udzielone na okres pięciu lat na podstawie kryterium oferty najkorzystniejszej ekonomicznie. Szacunkowa wartość wspomnianego zamówienia publicznego wynosiła 46 300 968,40 euro. Spółka Service, która została zaklasyfikowana na drugim miejscu w wyniku postępowania przetargowego, wniosła skargę do regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum (Włochy) o stwierdzenie nieważności decyzji uniwersytetu La Sapienza w Rzymie z 12 kwietnia 2017 r. o udzieleniu zamówienia publicznego, rozpatrywanego w postępowaniu głównym, konsorcjum Tedeschi na łączną kwotę 31 744 359,67 euro bez VAT i kosztów zabezpieczenia. Na poparcie swojej skargi wskazano zarzut dotyczący naruszenia ogólnych ograniczeń przewidzianych w prawie włoskim, ponieważ część zamówienia, jaką wybrany oferent zamierzał zlecić podwykonawcom, stanowiła ponad 30% całkowitej wartości tego zamówienia publicznego. Skarżąca twierdziła ponadto, że oferta złożona przez wybranego oferenta nie została zbadana w sposób rzetelny i in concreto przez instytucję zamawiającą, z tego względu, że instytucja ta zaakceptowała, z naruszeniem odpowiednich przepisów prawa włoskiego, iż wynagrodzenie podwykonawców będzie o ponad 20% niższe od cen jednostkowych określonych w zamówieniu. Regionalny sąd administracyjny dla Lacjum uwzględnił tę skargę. W pierwszej kolejności stwierdził on, że nie zbadano w rzetelny sposób wykorzystania w dużej mierze w ramach podwykonawstwa spółdzielni socjalnych, co stanowiło zasadniczą cechę wygrywającej oferty, pozwalającą uzasadnić oferowane znaczne obniżenie ceny. W drugiej kolejności stwierdzono, że wynagrodzenie za zadania powierzone w ramach podwykonawstwa były niższe o ponad 20% w porównaniu z wynagrodzeniami stosowanymi przez konsorcjum Tedeschi w odniesieniu do osób, które zatrudniało ono bezpośrednio. Konsorcjum Tedeschi odwołało się od wyroku regionalnego sądu administracyjnego do sądu odsyłającego. Spółka Service jednocześnie wniosła odwołanie wzajemne, w którym ponownie podniosła zarzuty nieuwzględnione w pierwszej instancji, a także zarzut oparty na naruszeniu przepisów prawa włoskiego dotyczących zakazu zlecania podwykonawcy usług odpowiadających ponad 30% całkowitej wartości danego zamówienia Wątpliwości sądu odsyłającego Sąd odsyłający miał wątpliwości co do zgodności włoskich przepisów dotyczących zamówień publicznych z prawem unijnym. W szczególności, że przewidziane w prawie krajowym ograniczenia w zakresie podwykonawstwa mogą utrudniać przedsiębiorstwom, zwłaszcza małym i średnim, dostęp do zamówień publicznych, stanowiąc tym samym przeszkodę w korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. Twierdzi on, że ograniczenia takie mogą również pozbawiać nabywców publicznych możliwości otrzymywania liczniejszych i bardziej zróżnicowanych ofert. Umożliwienie korzystania z podwykonawstwa jedynie przy wykonywaniu części zamówienia określonej procentowo, w sposób abstrakcyjny, niezależnie od możliwości sprawdzenia kwalifikacji ewentualnych podwykonawców oraz bez żadnej wzmianki dotyczącej istotnego charakteru zadań, nie zostało bowiem przewidziane w dyrektywie 2004/18. Sąd odsyłający przypomniał również, że w swoich opiniach doradczych dotyczących przepisów krajowych w dziedzinie podwykonawstwa uznał już, że cel polegający na zagwarantowaniu uczciwości zamówień publicznych oraz na zapobieganiu infiltracji sektora zamówień publicznych przez organizacje przestępcze może usprawiedliwiać ograniczenie swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług. Ponadto wskazał on inne powody, które jego zdaniem uzasadniają progi będące przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym. W związku z tym, po pierwsze, sąd wskazał, że zniesienie przewidzianego w art. 118 ust. 4 dekretu ustawodawczego nr 163/2006 dotyczącego limitu 20-procentowego mogłoby prowadzić do praktyk o charakterze dumpingu płacowego, które mogłyby mieć antykonkurencyjny skutek. Po drugie, w przypadku zniesienia również ograniczenia 30-procentowego, przewidzianego w art. 118 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 163/2006 realizacja niektórych przetargów mogłaby być zagrożona z powodu trudności, jakie mogłyby wyniknąć przy ocenie rentowności ofert, a więc braku nieprawidłowości, jak w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym. Pytanie prejudycjalne W tych okolicznościach włoska rada stanu postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującym pytaniem prejudycjalnym: Czy zasady swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług zawarte w art. 49 i 56 [TFUE], art. 25 dyrektywy [2004/18] i art. 71 dyrektywy [2014/24], które nie przewidują ograniczeń w zakresie podwykonawstwa i obniżania cen stosowanych względem podwykonawców, oraz ustanowiona w prawie Unii zasada proporcjonalności sprzeciwiają się stosowaniu przepisów krajowych dotyczących zamówień publicznych, takich jak przepis włoski zawarty w art. 118 ust. 2 i 4 dekretu ustawodawczego nr [163/2006], zgodnie z którym podwykonawstwo nie może przekraczać 30% całkowitej wartości zamówienia, a wykonawca musi stosować w odniesieniu do usług zleconych podwykonawcom te same ceny jednostkowe określone w zamówieniu, z zastosowaniem obniżenia cen nieprzekraczającego 20%? W przedmiocie dopuszczalności Rząd włoski wyraża wątpliwości co do tego, czy sąd odsyłający w wystarczającym stopniu określił ramy prawne, w które wpisane jest przedłożone pytanie. Ponadto Service podnosi, że zadane pytanie jest niedopuszczalne, ponieważ jego rozstrzygnięcie nie ma znaczenia dla rozwiązania sporu w postępowaniu głównym. W szczególności, niezależnie od odpowiedzi, jakiej TSUE udzieli na to pytanie, sąd odsyłający powinien w każdym przypadku stwierdzić naruszenie przez oferenta oferty wybranej w postępowaniu będącym przedmiotem sporu, ponieważ w chwili jej przedstawienia wspomniany oferent zobowiązał się do przestrzegania ograniczeń 30-procentowych i 20-procentowych, do których sąd krajowy odsyła w swoim pytaniu. Przypomnijmy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE pytania dotyczące wykładni prawa unijnego, z którymi zwrócił się sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie TSUE, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez TSUE orzeczenia w przedmiocie złożonego przez sąd krajowy wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa unijnego, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy TSUE nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania. Oznacza to, że sąd krajowy musi określić stan prawny i faktyczny, w który wpisują się zadane przez niego pytania, lub przynajmniej wyjaśnić założenia faktyczne, na których opiera te pytania. W niniejszej sprawie zarówno stan faktyczny, jak i prawny wskazany w postanowieniu odsyłającym pozwala zrozumieć powody, dla których sąd odsyłający złożył wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W odniesieniu do braku znaczenia pytania należy przypomnieć, że spór w postępowaniu głównym dotyczy zgodności z prawem oferty wybranej przez instytucję zamawiającą. Tymczasem, jak wynika z postanowienia odsyłającego, w wyniku zaproponowania w tej ofercie ceny, która umożliwiła jej wybór, przewidziane w przepisach krajowych ograniczenia 30-procentowe i 20-procentowe, których zgodność z prawem unijnym stanowi przedmiot pytania zadanego przez sąd odsyłający, zostały przekroczone. Z tego wynika, że – jak wskazuje zresztą sąd odsyłający – rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zależy siłą rzeczy od odpowiedzi udzielonej na to pytanie. Wykładnia dla TFUE W części pierwszej pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy wykładni art. 49 i 56 TFUE, art. 25 dyrektywy 2004/18 i art. 71 dyrektywy 2014/24 należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, ograniczającemu do 30% część zamówienia, której wykonanie wolno oferentowi zlecić stronom trzecim. Co do zasady, zastosowanie ma dyrektywa obowiązująca w momencie, gdy instytucja zamawiająca wybierała tryb postępowania i ostatecznie rozstrzygała kwestię, czy istnieje obowiązek ogłoszenia wcześniej przetargu. Nie znajdują natomiast zastosowania przepisy dyrektywy, której termin transpozycji upłynął po tej dacie. Zauważmy, że dyrektywa 2004/18 została uchylona dyrektywą 2014/24 ze skutkiem od 18 kwietnia 2016 r. Artykuł 90 dyrektywy 2014/24 stanowi, że państwa członkowskie mają obowiązek wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy do 18 kwietnia 2016 r., z zastrzeżeniem pewnych wyjątków. W konsekwencji w dniu opublikowania ogłoszenia o zamówieniu rozpatrywanym w postępowaniu głównym, tj. 24 grudnia 2015 r., dyrektywa 2004/18 miała nadal zastosowanie, a zatem pierwszą część zadanego pytania należy interpretować w ten sposób, że odnosi się ona w szczególności do wykładni tej właśnie dyrektywy, a nie dyrektywy 2014/24. W sytuacji gdy kwota zamówienia rozpatrywanego w postępowaniu głównym jest wyższa od odpowiedniego progu przewidzianego w art. 7 lit. b dyrektywy 2004/18, to w świetle tej dyrektywy należy udzielić odpowiedzi na pierwszą część zadanego pytania. Ważne Dyrektywa ta ma na celu, jak wynika zasadniczo z jej motywu 2, zapewnienie poszanowania przy udzielaniu zamówień publicznych swobodnego przepływu towarów, swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, a także zasad z nich wynikających, takich jak zasady równego traktowania, niedyskryminacji, proporcjonalności i przejrzystości, oraz zapewnienie, by udzielanie zamówień publicznych było otwarte na konkurencję. W tym celu wspomniana dyrektywa przewiduje wyraźnie w art. 47 ust. 2 i 3 i art. 48 ust. 3 i 4 możliwość polegania przez oferentów, pod pewnymi warunkami, na zdolnościach innych podmiotów w celu spełnienia określonych kryteriów wyboru wykonawców. Ponadto zgodnie z art. 25 akapit pierwszy dyrektywy 2004/18 instytucja zamawiająca może żądać lub zostać zobowiązana przez państwo członkowskie do żądania od oferenta wskazania w jego ofercie tej części zamówienia, której wykonanie zamierza on ewentualnie zlecić stronom trzecim w ramach podwykonawstwa, a także podania wszystkich proponowanych podwykonawców. W związku z tym dyrektywa 2004/18 wprowadza możliwość korzystania przez oferentów z podwykonawstwa w celu wykonania danego zamówienia. Niemniej jednak jeżeli w dokumentach zamówienia wymaga się od oferentów wskazania w ich ofertach części zamówienia, której wykonanie zamierzają powierzyć podwykonawcom oraz proponowanych podwykonawców, zgodnie z art. 25 akapit pierwszy dyrektywy 2004/18 instytucja zamawiająca może zakazać korzystania przy realizacji istotnych części zamówienia z podwykonawców, których kwalifikacji nie może sprawdzić na etapie badania ofert i wyboru zwycięskiego oferenta. Nie ma to jednak miejsca w kontekście uregulowania krajowego, takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które nakłada ograniczenie na korzystanie z podwykonawstwa przy wykonywaniu części zamówienia określonej procentowo, w sposób abstrakcyjny i niezależnie od możliwości sprawdzenia kwalifikacji ewentualnych podwykonawców oraz istotnego charakteru zadań. We wszystkich tych aspektach przepisy przewidujące ograniczenie, takie jak ograniczenie 30-procentowe, są niezgodne z dyrektywą 2004/18. Taka wykładnia jest zgodna z celem polegającym na otwarciu zamówień publicznych na jak najszerszą konkurencję, do którego dążą dyrektywy z korzyścią dla wykonawców, a również dla instytucji zamawiających. Ponadto sprzyja ona ułatwianiu małym i średnim przedsiębiorstwom dostępu do zamówień publicznych, co zgodnie z jej motywem 32 jest również założeniem dyrektywy 2004/18. Włoska argumentacja Wykładni przedstawionej w niniejszym wyroku nie podważa argumentacja rządu włoskiego, zgodnie z którą ograniczenie 30-procentowe jest uzasadnione ze względu na szczególne okoliczności występujące we Włoszech, w których podwykonawstwo stanowiło zawsze jedno z narzędzi realizowania przestępczych zamiarów. Ograniczając część zamówienia, która może zostać zlecona podwykonawcy, uregulowanie krajowe sprawia, że udział w zamówieniach publicznych staje się mniej atrakcyjny dla organizacji przestępczych, co może zapobiegać zjawisku infiltrowania obszaru zamówień publicznych przez mafię, a w ten sposób chronić porządek publiczny. Prawdą jest, że – jak wynika w szczególności z kryteriów kwalifikacji podmiotowej przewidzianych w dyrektywie 2004/18, zwłaszcza z podstaw wykluczenia ustanowionych w art. 45 ust. 1 tej dyrektywy – prawodawca unijny chciał przez przyjęcie takiego przepisu uniknąć sytuacji, by wykonawcy, wobec których wydano prawomocny... Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów Co zyskasz, kupując prenumeratę? 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły" Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online Możliwość pobrania materiałów dodatkowych ...i wiele więcej! Sprawdź

Przesłanie zawiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty za pomocą faksu Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W przypadku faksu, jest to moment uzyskania raportu z jego transmisji. Zamawiający przesyłając zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty za pomocą faksu otrzymuje wydruk kontrolny, z którego wynika, że zawiadomienie zostało wysłane z jego aparatu nadawczego oraz odebrane przez aparat wykonawcy. Rażąco niska cena oferty po nowelizacji ustawy - Prawo zamówień publicznych Zgodnie z art. 90 ust. 1 Pzp po nowelizacji, jeżeli cena oferty będzie wydawać się rażąco niska w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzić wątpliwości zamawiającego co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów, w szczególności będzie niższa o 30% od wartości zamówienia lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert, zamawiający będzie obowiązany zwrócić się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny. Wybór oferty po uchyleniu się wykonawcy Jeżeli wykonawca, którego oferta została wybrana, uchyla się od zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy, zamawiający może wybrać ofertę najkorzystniejszą spośród pozostałych ofert bez przeprowadzania ich ponownego badania i oceny, chyba że zachodzą przesłanki unieważnienia postępowania, o których mowa w art. 93 ust. 1 Pzp. Ograniczenia w stosowaniu ceny, jako jedynego kryterium po zmianach Nowelizacja ustawy - Prawo zamówień publicznych wprowadza zasadę, zgodnie z którą zamawiający może stosować cenę, jako jedyne kryterium oceny ofert, wyłącznie w sytuacji, gdy przedmiot zamówienia jest powszechnie dostępnym o ustalonych standardach jakościowych, natomiast jednostki sektora finansów publicznych, a także państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, inne niż jednostki sektora finansów publicznych, jeżeli dodatkowo wykażą w załączniku do protokołu postępowania, w jaki sposób zostały uwzględnione w opisie przedmiotu zamówienia koszty ponoszone w całym okresie korzystania z przedmiotu zamówienia. Wyjątkiem jest tryb licytacji elektronicznej, w którym zamawiający dopuszcza do udziału w licytacji elektronicznej i zaprasza do składania ofert wszystkich wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu, określając w zaproszeniu termin związania ofertą wykonawcy, który zaoferuje najniższą cenę. Rażąco niska cena po nowemu Zgodnie z brzmieniem art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych (ustawa musi jeszcze przejść przez Senat, a następnie zostać przyjęta ponownie przez Sejm), art. 90 ustawy uzyska brzmienie: „Jeżeli cena oferty wydaje się rażąco niska w stosunku do wartości przedmiotu zamówienia i budzi wątpliwości zamawiającego, co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z odrębnych przepisów, w szczególności jest niższa o 30% od wartości zamówienia lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny (…)”. Powstaje jednak pytanie o zgodność powyższego rozwiązania z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”). Rażąco niska cena oferty Pojęcie „rażąco niskiej ceny” nie zostało zdefiniowane w Pzp, jak również w dyrektywach unijnych. Ponieważ przepisy Pzp nie zawierają legalnej definicji rażąco niskiej ceny, o tym, czy cena oferty jest rażąco niska w stosunku do przedmiotu zamówienia, decyduje zamawiający, który powinien mieć wiedzę pozwalającą zweryfikować zaoferowane przez wykonawców ceny oraz wyjaśnienia złożone na podstawie art. 90 ust. 1 Pzp. Przedłużenia terminu związania ofertą - dorozumiane oświadczenie woli Nierzadkim problemem w czasie trwania postępowań o udzielenie zamówienia publicznego jest kończący się termin związania ofertą. W przypadkach, gdy postępowanie zabezpieczone jest wadium, wiąże się to zazwyczaj z upływającym okresem ważności wadium. Pytanie jednak brzmi, czy w świetle ustawy Prawo zamówień publicznych jest możliwe, aby wykonawca nie został wykluczony, jeśli nie złoży oświadczenia o przedłużeniu terminu związania ofertą, a jedynie przedłuży okres zabezpieczenia oferty wadium ? Jeden podmiot w wielu ofertach przetargowych – czy to dopuszczalne ? Na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, iż odpowiedź na postawione w tytule pytanie jest nader oczywista. Często jednak dochodzi do sytuacji, w których wykonawcy chcący ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego, mają w tej materii liczne wątpliwości. Jest to szczególnie widoczne, gdy dany wykonawca chciałby wziąć udział w jednym postępowaniu, lecz składając jedną ofertę jako uczestnik jednego konsorcjum oraz drugą ofertę w ramach drugiego konsorcjum. Czy taka sytuacja jest prawnie dopuszczalna ? Rażąco niska cena składników oferty w kontekście zamówienia publicznego Zamówienia publiczne, z nielicznymi wyjątkami, udzielane są w oparciu o ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. 2004 Nr 19 poz. 177 z późn. zm.). Z uwagi jednak na wysoki stopień formalizmu oraz niedostateczną znajomość przepisów prawa pracowników zamawiającego, często dochodzi do nadinterpretacji w tym zakresie. Pojęciem, w stosunku do którego takie nadinterpretacje zdarzają się nader często, jest rażąco niska cena. Oferty konkurencyjne złożone przez małżonków W zamówieniach publicznych od czasu do czasu dochodzi do sytuacji, w których, w ramach jednego postępowania przetargowego, swoje oferty złoży dwóch wykonawców będących małżonkami. W zależności jednak od specyfiki konkretnego przypadku, sytuacja taka może, ale nie zawsze musi naruszać zasadę zachowania uczciwej konkurencji. Warto jednak przyjrzeć się bliżej temu zagadnieniu. Pozacenowe kryteria oceny ofert – termin wykonania zamówienia Termin wykonania umowy w sprawie zamówienia publicznego stanowi pozacenowe kryterium oceny ofert, które może znaleźć zastosowanie w celu zachęcenia wykonawców do składania ofert z krótszym terminem realizacji zamówienia publicznego niż termin zakładany przez zamawiającego. Krótszy termin realizacji zamówienia wiąże się jednak najczęściej z większymi kosztami, zaangażowaniem organizacyjnym wykonawcy i ryzykiem niedotrzymania terminu. Oferta wariantowa a oferta częściowa Oferta wariantowa zawiera inny sposób wykonywania zamówienia publicznego niż określony przez zamawiającego, natomiast oferta częściowa związana jest z wykonaniem tylko części zamówienia publicznego. Wybór oferty pozwala wykonawcy wybrać inny wariant wykonania zamówienia. Zamawiający musi jednak zastrzec, czy dopuszcza złożenie tego rodzaju ofert. Na czym polega niedopuszczalność subiektywnej oceny ofert? Zgodnie z ustawą o zamówieniach publicznych, zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w specyfikacji i istotnych warunków zamówienia. W specyfikacji istotnych warunków należy obowiązkowo zamieścić opis kryteriów, którymi zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, a także podanie znaczenia tych kryteriów oraz sposobu oceny ofert. Jakie mechanizmy jeszcze zapobiegają subiektywnej ocenie ofert? Czy można uzupełnić dokumenty ofertowe? – informacja z banku Zamawiający żądał złożenia informacji z banku o posiadanych środkach finansowych lub zdolności kredytowej na kwotę min. PLN. Natomiast wykonawca przedłożył informację z banku, że stan środków zamyka się w kwocie sześciocyfrowej. Czy zamawiający ma wezwać o uzupełnienie powyższego dokumentu, czy o jego wyjaśnienie?

TEMAT na podstawie najnowszych przepisów i aktualnego orzecznictwa ONLINE CZYM SĄ SZKOLENIA VOD? VOD (Video On Demand - wideo na żądanie) - jest to nagrany materiał szkoleniowy, który możemy odtworzyć na komputerze lub telefonie, wielokrotnie objerzeć o dowolnej porze, zatrzymywać i uruchamiać w dowolnym momencie jak film wideo. Standardowy dostęp do Szkoleń Online VOD jest na 30 dni. JAK WZIĄĆ UDZIAŁ W SZKOLENIU VOD W 3 KROKACH? KROK 1 Wybierasz szkolenie w sklepie VOD KROK 2 Wypełniasz formularz zgłoszeniowy i w ciągu jednego dnia otrzymujesz dane do swojego szkolenia KROK 3 Przez 30 dni korzystasz ze szkolenia bez ograniczeń DLACZEGO WARTO WZIĄĆ UDZIAŁ? 10 H KURSU - 100 % PRAKTYKI - GWARANCJA NAJLEPSZEJ WIEDZY! Podczas szkolenia zostaną omówione najciekawsze case study z aktualnego orzecznictwa KIO i Sądu Okręgowego w Warszawie. Kurs kierowany jest do: specjalistów ds zamówień publicznych osób zajmujących się obsługą prawną Zamawiających w zakresie zamówień publicznych Wykonawców Kontrolerów W drugiej części szkolenia dowiesz się Czy można domagać się określenia lub podwyższenia poziomu warunków udziału w postępowaniu? Czy można wykazać posiadanie trzech inspektorów nadzoru, gdy Zamawiający wymagał skierowania do realizacji zamówienia dwóch? Jak jest cel stawiania warunku udziału w postępowaniu odnoszącego się do posiadania ubezpieczenia oc? TRENER Łukasz Czaban Trener zamówień publicznych od 2004 roku, na koncie: tysiące szkoleń i godzin wykładowych z zamówień publicznych. Liczba przeprowadzonych szkolen: 1250 Liczba opinii o trenerze: 1622 Uczestnik prac sejmowej Komisji Gospodarki nad nowelizacją ustawy PZP. Reprezentant stron przed Krajową Izbą Odwoławczą, autor wielu opinii dotyczących stosowania przepisów ustawy PZP oraz stanowisk w postępowaniach kontrolnych. PROGRAM I. SKŁADANIE OFERT Czy można przekazać Zamawiającemu kilka plików zawierających tą samą ofertę? Jak liczyć terminy składania elektronicznych ofert? Czy „do 12:00” oznacza, iż ofertę można przekazać do „12h:00m:99s”? Rozbieżność pomiędzy ceną podaną liczbowo i słownie - poprawić, czy odrzucić ofertę? Oferta złożona w archiwum .rar - przyjąć, czy odrzucić? Czy Zamawiający musi korzystać z kwalifikowanej usługi walidacji (QVS) podczas sprawdzania elektronicznych podpisów, czy może zweryfikować prawidłowość elektronicznego podpisu z wykorzystaniem dowolnych narzędzi np. dostarczanych przez kwalifikowanych dostawców usług zaufania wydających kwalifikowane certyfikaty? Czy można złożyć skan oferty? Oferta z oświadczeniem o powierzeniu wykonania całego zamówienia podwykonawcom - przyjąć czy odrzucić? Konsekwencje braku podania w ofercie informacji nt części zamówienia, których wykonanie Wykonawca zamierza powierzyć podwykonawcom oraz braku wskazania nazw proponowanych podwykonawców. II. NIEPRAWIDŁOWOŚCI ZWIĄZANE Z PRZYGOTOWANIEM LUB PRZEKAZYWANIEM ŚRODKÓW DOWODOWYCH ORAZ INNYCH DOKUMENTÓW I OŚWIADCZEŃ Dokument w języku obcym i (1) brak tłumaczenia, (2) załączenie tłumaczenia tylko stron zawierających potwierdzenie spełniania wymagań Zamawiającego, (3) brak tłumaczenia w sytuacji, gdy Zamawiający nie przewidział uzupełniania przedmiotowych środków dowodowych, (4) niewłaściwy podpis. Brakuje części tabeli z parametrami - uzupełniać, czy odrzucić ofertę? e-KRK - co przekazać Zamawiającemu - plik .pdf, czy .xml?, jak sprawdzać poprawność złożenia, czy możliwe jest składanie wizualizacji wydruku tego dokumentu poświadczonego przez Wykonawcę, kto opatruje podpisem ten dokument? Elektroniczne zaświadczenia z US i ZUS - czy jest możliwe składanie wydruków wizualizacji tych dokumentów?, kto opatruje podpisem ten dokument? Pełnomocnictwo uzupełniane po terminie składania ofert i datą po upływie tego terminu - przyjąć, czy odrzucić? Kto i jak poświadcza skan pełnomocnictwa? Konsekwencje niezłożenia innych dokumentów niż pełnomocnictwo - potwierdzających umocowanie do reprezentowania Wykonawcy. Informacja z KRK dotycząca spółek komandytowych - czy w sytuacji, gdy komplementariuszem spółki jest spółka z należy złożyć informacje z KRK dotyczące członków zarządu komplementariusza (czyli spółki z Zaświadczenie ZUS i US w spółkach cywilnych - na wspólników, czy na spółkę? Warunki samouzupełniania podmiotowych środków dowodowych - jak reagować gdy w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia dokumentów Wykonawca dostarczy również inne niż określone w wezwaniu? III. OCENA SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ PODSTAW WYKLUCZENIA Czy można domagać się określenia lub podwyższenia poziomu warunków udziału w postępowaniu? Czy można wykazać posiadanie trzech inspektorów nadzoru, gdy Zamawiający wymagał skierowania do realizacji zamówienia dwóch? Jak jest cel stawiania warunku udziału w postępowaniu odnoszącego się do posiadania ubezpieczenia oc? Czy można polegać na polisie oc innego podmiotu w celu wykazania spełniania warunku udziału w postępowaniu? Dlaczego można składać - na wezwanie Zamawiającego - polisę oc wystawioną po upływie terminu składania ofert? Czy informację z banku należy składać wraz z pełnomocnictwem do wystawienia takiej informacji? Czy autor dokumentacji projektowej może być kierownikiem robót? Czy małżonkowie prowadzący odrębną działalność gospodarczą jakom osoby fizyczne mogą składać odrębne oferty w tym samym postępowaniu? Czy Wykonawca, który przygotował dokumentację projektową, STWiORB oraz kosztorysy inwestorskie może ubiegać się o udzielenie zamówienia na roboty budowlane? Czy doświadczenie Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie oraz Wykonawcy i podmiotów udostępniających zasoby sumuje się? Na jakie doświadczenie może powołać się Wykonawca samodzielnie ubiegający się o udzielenie zamówienia, który nabył je wspólnie z innym Wykonawcą? Dysponowanie bezpośrednie potencjałem kadrowym oraz technicznym - kiedy występuje? IV. CIEKAWE SPRAWY DOTYCZĄCE OCENY OFERT I WYBORU OFERTY NAJKORZYSTNIEJSZEJ Co zrobić, gdy Wykonawca nie złożył oświadczenia o wyrażeniu zgody na przedłużenie terminu związania ofertą, ale Zamawiający - po wezwaniu do wyrażenia takiej zgody - zdążył wybrać ofert przed upływem terminu związania ofertą? Zasady opisywania kryteriów oceny ofert w święte najnowszego orzecznictwa Sądu Okręgowego w Warszawie Gwarancja wadialne z terminem ważności pokrywającym się z terminem związania ofertą - dobrze, czy też termin ważności gwarancji wadialnej musi być kilka dni dłuższy od TZO? Jakie są konsekwencje zaoferowania nierealnego rabatu, terminu wykonania, okresu gwarancji? Kiedy kryterium oceny ofert dotyczące doświadczenia osób, które będą wykonywać zamówienie jest kryterium podmiotowym? Co zrobić z ofertami, które przedstawiają rożne stawki podatku VAT w związku z tarczą inflacyjną? Kiedy postępowanie o udzielenie zamówienia nie leży w interesie publicznym? Kiedy postępowanie o udzielenie zamówienia obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą, uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy? Ile razy można wzywać do wyjaśnień i dowodów w celu ustalenia, ze oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu? V. PODSTAWY WYKLUCZENIA WYKONAWCÓW ROSYJSKICH I INNYCH PODMIOTÓW WSPIERAJĄCYCH AGRESJĘ FEDERACJI ROSYJSKIEJ NA UKRAINĘ: Wykluczenie wykonawców na podstawie ustawy sankcyjnej Czarna lista wykonawców Sposób oceny występowania podstaw wykluczenia Kary za ubieganie się o zamówienie publiczne przewidziane dla wykonawców podlegających wykluczeniu Stosowanie przepisów sankcyjnych w zamówieniach niepodlegających przepisom pzp (w tym bagatelnych) Ogólnounijny zakaz udziału rosyjskich wykonawców w zamówieniach publicznych i koncesjach wynikający z rozporządzenia rady (ue) 833/2014 Od kiedy obowiązuje? Jak stosować? OPINIE Szkolenia prowadzone przez Pana Łukasza Czabana są zawsze bardzo merytoryczne, konkretne oraz zawierają bieżące informacje. Warto podkreślić, że wszystkie Państwa szkolenia oraz dodatki z nimi związane są godne polecenia. Dla mnie osobiście szkolenia online są bardzo wygodne i chętnie będę z nich korzystać. Dziękuję i pozdrawiam serdecznie. Monika Rydel - Urząd Gminy Czarnia Bardzo polecam szkolenie z Panem Łukaszem Czabanem. Szkolenie na wysokim poziomie, spełniło moje oczekiwania. Wiedza przekazana w sposób przystępny i zrozumiały. Polecam. Justyna Kucharczyk - GMINA DĘBE WIELKIE CENA ZAWIERA *Grafika poglądowa SZCZEGÓŁY ORGANIZACYJNE Trener Cena Łukasz Czaban ZŁ NETTO + 23% VAT KUP SZKOLENIE KONTAKT

Zgodnie z art. 226 ust. 1 pkt 10 Pzp, zamawiający odrzuca ofertę, która zawiera błąd w obliczeniu ceny. Jako błąd w obliczeniu ceny kwalifikowane jest także przyjęcie do wyliczenia ceny nieprawidłowej stawki podatku VAT. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 października 2011 r., III CZP 52/11, o porównywalności ofert, w zakresie zaproponowanej ceny, można mówić dopiero wówczas, gdy określone w ofertach ceny, mające być przedmiotem porównywania, zostały obliczone przez wykonawców zabiegających o uzyskanie zamówienia publicznego z zachowaniem tych samych reguł. Stąd - w ocenie Sądu Najwyższego - przy wykonywaniu przez zamawiającego obowiązku zbadania czy oferty wykonawców nie zawierają błędów w obliczeniu ceny, ocenie zamawiającego musi także podlegać przyjęcie przez wykonawcę prawidłowej stawki podatku VAT, ponieważ podatek ten jest bez wątpienia elementem cenotwórczym. Odmienny wniosek musiałby prowadzić do niedającej się zaaprobować zgody na nieprzewidziane ustawą ograniczenie uprawnień zamawiającego, a w konsekwencji uniemożliwienie mu rzetelnego zbadania przesłanki uzasadniającej wykonanie przez zamawiającego ustawowego obowiązku odrzucenia oferty (tak w wyroku z dnia 26 marca 2021 r., KIO 559/21). Do obowiązków wykonawcy należy przyporządkowanie wykonywanej dostawy, usługi czy roboty do właściwej stawki VAT, co wynika z faktu, iż wystawiając fakturę za wykonane zadanie podatnik zobowiązany jest do wskazania w niej stawki wraz z kwotą podatku VAT. Skoro określenie prawidłowej stawki VAT ciąży na wystawcy faktury - wykonawcy, to ciąży na wykonawcy ciąży również odpowiedzialność za prawidłowe jej zastosowanie. Nie ulega więc wątpliwości, że wskazanie przez wykonawcę błędnej stawki podatku VAT będzie skutkować odrzuceniem złożonej przez niego oferty na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp. W świetle orzecznictwa Krajowej Izby Odwoławczej, sądów okręgowych i Sądu Najwyższego, za błąd w obliczeniu ceny należy uznać wadliwy dobór przez wykonawcę elementów mających wpływ na właściwe obliczenie ceny oferty, w tym przyjęcie i zastosowanie przez wykonawcę wadliwej stawki podatku VAT, w przypadku gdy zamawiający nie określił wysokości stawki tego podatku w SIWZ (aktualnie SWZ), ale wymagał samodzielnego zastosowania przez wykonawcę obowiązujących przepisów w tym zakresie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011 r., III CZP 52/11). W uchwale Sądu Najwyższego wskazano, że „przy wykonywaniu przez zamawiającego obowiązku zbadania czy oferty wykonawców nie zawierają błędów w obliczeniu ceny; przy równoczesnym braku w ustawie przedmiotowych ograniczeń przy dokonywaniu przez niego takiej kontroli, ocenie zamawiającego musi także podlegać przyjęcie przez wykonawcę prawidłowej stawki podatku VAT, ponieważ podatek ten jest bez wątpienia elementem cenotwórczym. Odmienny wniosek musiałby zatem prowadzić do niedającej się zaaprobować zgody na nieprzewidziane ustawą ograniczenie uprawnień zamawiającego, a w konsekwencji uniemożliwienie mu rzetelnego zbadania przesłanki uzasadniającej wykonanie przez zamawiającego ustawowego obowiązku odrzucenia ofert.” W dalszej części Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że „Zakres obowiązków kontrolnych zamawiającego i kształt nakazanych ustawą, chronologicznie ujętych, kolejnych jego obowiązków, warunkowany jest treścią SIWZ. Jedynie wówczas, jeśli zamawiający wskazał w SIWZ konkretną stawkę podatku VAT, kształtującą przecież także wysokość określonej w ofercie ceny, to dopiero wtedy może dojść do ewentualnego wystąpienia innej omyłki, polegającej na niezgodności przyjętej w ofercie stawki VAT ze stawką zawartą w SIWZ. Niezgodność taka uzasadniałaby obowiązek poprawienia oferty i to tylko wówczas, gdy omyłka polegająca na takiej niezgodności nie powoduje istotnych zmian w treści oferty. Natomiast w sytuacji, w której zamawiający nie określił w SIWZ stawki podatku VAT w ogóle nie może dojść do wystąpienia innej omyłki w rozumieniu art. 87 ust. 2 pkt 3 Pzp2004 (aktualnie: art. 223 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp), ponieważ nie wystąpi wówczas ustawowa przesłanka niezgodności oferty z SIWZ, a to wobec braku dwóch potrzebnych do porównania elementów, a zarazem niezbędnych do oceny przesłanki w postaci zaistnienia niezgodności. W tej ostatnio wskazanej sytuacji w rachubę wchodzi wyłącznie ocena wystąpienia błędu w obliczeniu w ofercie ceny. Wobec braku faktycznej możliwości odniesienia się do stawki podatku VAT wobec jej nieuwzględnienia w SIWZ, obowiązek zamawiającego musi ograniczyć się wyłącznie do oceny prawidłowości przyjętej w ofercie wykonawcy stawki podatku VAT, która jako element cenotwórczy miała niewątpliwie bezpośredni wpływ na ukształtowanie wysokości przedstawionej w ofercie ceny. Przyjęcie w ofercie nieprawidłowej stawki podatku VA T, będącego elementem cenotwórczym, jest zatem równoznaczne z błędem w obliczeniu zawartej w ofercie ceny, polegającym na wadliwym doborze przez wykonawcę elementu mającego niewątpliwie wpływ na obliczenie wysokości zaoferowanej ceny. Innymi słowy, posłużenie się przez wykonawcę choćby tylko jednym nieprawidłowo określonym elementem kalkulacji ceny przekłada się na wystąpienie błędu w obliczeniu ceny i to bez względu na skalę czy matematyczny wymiar stwierdzonego uchybienia.” Posłużenie się przez wykonawcę choćby tylko jednym nieprawidłowo określonym elementem kalkulacji ceny przekłada się na wystąpienie błędu w obliczeniu ceny i to bez względu na skalę czy matematyczny wymiar stwierdzonego uchybienia. Nie ma zatem znaczenia przy ocenie błędnej stawki VAT w ofercie wykonawcy wpływ takiego błędu na ranking ofert. Co podkreśla Sąd Najwyższe, istotne dla dokonania oceny czy dochodzi do naruszenia zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców niezbędne jest stosowanie kryteriów zobiektywizowanych i nie jest możliwa każdorazowo ocena wpływu wadliwej stawki podatku na warunki konkurencji w postępowaniu o zamówienie publiczne. Zastosowanie art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp wymaga zidentyfikowania błędu w obliczeniu ceny, także z zastosowaniem błędnej stawki podatku VAT. W wyroku z dnia 26 listopada 2020 r., KIO 2933/20, Krajowa Izba Odwoławcza orzekła, że „Nie można (…) zaakceptować stanowiska, że możliwy jest wybór oferty zawierającej błędną stawkę podatku VAT, w sytuacji, gdy taka oferta, pomimo błędu, jest korzystniejsza od innych ofert (obliczonych z zastosowaniem prawidłowej stawki podatku VAT). Odnosząc się stricte do błędu w obliczeniu ceny, polegającego na zastosowaniu niewłaściwej stawki podatku VAT, skład orzekający wskazuje, że cena błędnie obliczona to taka cena, która byłaby inna, gdyby wykonawca zastosował stawkę właściwą. Skład orzekający w pełni podzielił stanowiska prezentowane w wyrokach Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 26 lipca 2017 r. i z dnia 8 lipca 2019 r., KIO 1462/17 oraz KIO 1046/20 i 1065/20, zgodnie z którymi: „W celu prawidłowego porównania cen ofert, złożonych w trybie zamówień publicznych, zamawiający powinien szczegółowo badać stawkę VAT wskazaną przez wykonawcę i to nie tylko ze względu na ewentualny obowiązek rozliczenia podatku w ramach mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT, ale również z uwagi na odpowiedzialność zamawiającego za prawidłowe przygotowanie i przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Wskazanie zamawiającemu niewłaściwej stawki podatku VAT stanowi błąd w obliczeniu ceny i zobowiązuje zamawiającego do odrzucenia oferty w oparciu o przepis art. 89 ust. 1 pkt 6 (...)” oraz „zgodnie z literalnym brzmieniem art. 89 ust. 1 pkt 6 Pzp2004 (aktualnie: art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp) zamawiający ma obowiązek odrzucenia oferty zawsze, jeżeli stwierdzi błędy w obliczeniu ceny lub kosztu. Ustawodawca w żaden sposób nie dookreślił, jakie błędy skutkują odrzuceniem oferty, nie dokonał w tym zakresie żadnego zróżnicowania. Przyjąć zatem należy, że chodzi tutaj o każdy błąd polegający na zastosowaniu nieprawidłowej stawki VAT, i to niezależnie od tego, czy wykonawca zastosował stawkę niższą czy też wyższą od prawidłowej”. Obowiązkiem podatnika jest przyporządkowanie sprzedaży towarów czy usług do określnej, właściwej stawki. Oznacza to, że określając wysokość stawki VAT podatnik musi przede wszystkim ustalić, czy sprzedawany przez niego towar lub świadczona usługa nie korzystają z obniżonej stawki lub ze zwolnienia z VAT. Jeśli tak, to powinien zastosować taką stawkę, jaka wynika z przepisów ustawy o VAT. Jeżeli wykonawca w ramach wyjaśnień oświadczył, że nastąpiła w formularzu omyłka w zakresie stawki podatku VAT i powinna być wpisana stawka wskazana w SIWZ, to zamawiający musi dokonać poprawy omyłki w tym zakresie w oparciu o przepis art. 223 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp (por. wyrok z dnia 27 kwietnia 2021 r., KIO 760/21). Zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z uchwał Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011 r., III CZP 52/11 i III CZP 53/11, w wypadku wskazania w SWZ stawki podatku VAT, to rola zamawiającego sprowadza się do weryfikacji złożonych ofert po tym kątem i ewentualnego rozważenia zastosowania art. 223 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp, jeśli zaistnieją przesłanki ku temu. Inaczej jest, gdy zamawiający stawki podatku VST nie wskazał w SWZ. W takim przypadku na wykonawcy spoczywa obowiązek ustalenia prawidłowej stawki podatku VAT. W SWZ zamawiający, podając sposób obliczenia ceny może również określić stawkę podatku VAT. W takim przypadku badanie ofert może sprowadzać się do poprawienia oferty. Jeżeli jednak zamawiający opisując w SWZ sposób obliczenia ceny nie zawarł żadnych wskazań dotyczących stawki podatku VAT, wówczas oferta zawierająca stawkę podatku VAT niezgodną z obowiązującymi przepisami podlega odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp. Wpisanie „VAT marża” zamiast stawki 23 % również stanowi błąd w określeniu prawidłowej stawki podatku VAT oraz błąd w obliczeniu ceny i skutkuje odrzuceniem oferty. „VAT marża” nie jest bowiem stawką podatku VAT. W takim przypadku należy uznać, że wykonawca nie wskazał wymaganej przez zamawiającego stawki podatku VAT tylko sposób rozliczenia podatku VAT. Błąd w określeniu prawidłowej stawki podatku VAT stanowi więc błąd w obliczeniu ceny i skutkować powinien odrzuceniem oferty tego wykonawcy na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp. W takim przypadku należy uzna ć, że zamawiający nie podał w SWZ stawki podatku VAT, która powinna być zastosowana, wykluczając tym samym możliwość poprawienia w tym zakresie oferty w trybie art. 223 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp. Oferta zawierająca błędną stawkę VAT to także sytuacja, gdy stawka VAT jest wyższa od prawidłowej, skutkuje odrzuceniem oferty. Nie można bowiem przyjąć za zgodne z ustawą Pzp stanowisko, że dopuszczalne jest wybór oferty zawierającej błędną stawkę VAT, także sytuacji, gdy stawka VAT jest wyższa od prawidłowej. Na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp zamawiający zawsze odrzuca ofertę zawierająca błąd w obliczeniu ceny. Błędem w obliczeniu ceny jest także podanie w ofercie nieprawidłowej stawki VAT. W wyroku z dnia 26 lipca 2017 r., KIO 1462/17 uznano, że w celu prawidłowego porównania cen ofert, złożonych w trybie zamówień publicznych, zamawiający powinien szczegółowo badać stawkę VAT wskazaną przez wykonawcę i to nie tylko ze względu na ewentualny obowiązek rozliczenia podatku w ramach mechanizmu odwrotnego obciążenia VAT, ale również z uwagi na odpowiedzialność zamawiającego za prawidłowe przygotowanie i przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Krajowa Izba Odwoławcza zwróciła również uwagę, że także, że w przypadku kryterium oceny, jakim jest cena, dla porównania ofert w postępowaniu o zamówienie publiczne zamawiający powinien brać pod uwagę całkowitą kwotę wydatkowanych przez siebie środków publicznych, a zatem kwotę, jaką będzie musiał zapłacić z tytułu realizacji zamówienia, a więc zawierającą także podatek od towarów i usług. Dlatego też niezbędne jest wskazanie przez wykonawcę stawki podatku VAT jaki Zamawiający w przypadku odwróconego mechanizmu VAT winien doliczyć do podanej ceny netto. Powyższe stanowisko, zdaniem Krajowej Izby Odwoławczej potwierdza wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 lutego 2005 r., V Ca 2981/04, zgodnie z którym „pod pojęciem „ceny” należy na gruncie ustawy Pzp rozumieć cenę brutto (a więc z naliczonym VAT). Taką cenę zamawiający powinien przyjąć na potrzeby oceny i porównania ofert. Aby móc dokonać porównania cen ofert zamawiający powinien znać stawkę podatku VAT, by ustalić wielkość tego podatku dla ustalenia ceny oferty danego wykonawcy. Właściwe ustalenie w ofercie przez wykonawcę stawki VAT odnoszącej się do konkretnego przedmiotu zamówienia podlega weryfikacji w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego przez zamawiającego. Jeżeli zamawiający nie określi w SWZ stawki VAT, wykonawca jest obowiązany zastosować prawidłową stawę VAT (por. wyrok z dnia 6 marca 2020 r., KIO 372/20). W przypadku, gdy wykonawcy złożyli oferty z stawkami podatku VAT w różnej wysokości, zamawiający powinien wezwać wykonawców do udzielenia wyjaśnień w zakresie podstaw zastosowanej stawki podatku VAT. Odstępstwem od tej zasady jest jedynie pewność zamawiającego wynikająca z właściwych przepisów, iż stawka VAT zastosowana przez jednego z wykonawców jest prawidłowa. Obowiązkiem zamawiającego, związanym z wydatkowaniem środków publicznych jest przeprowadzenie postępowania z należytą starannością, natomiast działania i zaniechania podjęte przez zamawiającego nie potwierdziły tej staranności (zob. wyrok z dnia 9 stycznia 2018 r., KIO 2702/17). Józef Edmund Nowicki

Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, mająca wejść w życie od dnia 1 stycznia 2021 r. wprowadza istotne zmiany dotyczące odrzucenia oferty wykonawcy. W stosunku do poprzedniego stanu prawnego, w art. 226 n. Pzp określono szereg nowych przesłanek uzasadniających odrzucenie oferty, jak również dokonano zmian w zakresie przesłanek już istniejących. Wuzasadnieniu do projektu ww. ustawy wskazano, że zmiany te wynikają z nowych regulacji prawnych związanych z ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa1, albo z przyjętych w projekcie ustawy nowych regulacji np. w zakresie rezygnacji z czynności wykluczania wykonawcy z udziału w postępowaniu na rzecz odrzucania oferty wykonawcy podlegającego wykluczeniu, nowych regulacji w zakresie badania warunków formalnych zwią- zanych ze złożeniem ofert, tj. złożenia ich w odpowiednim terminie, czy zmian w zakresie terminologii, jak wprowadzenie pojęcia dokumentów zamówienia, na określenie dotychczasowej specyfikacji istotnych warunków Na szczególną uwagę zasługują nowo wprowadzone do ustawy podstawy odrzucenia oferty. Stosowanie ich w praktyce wymaga od zamawiających prawidłowego rozpoznania i oceny sytuacji skutkującej odrzuceniem oferty. Ważne Wykonawcy muszą być świadomi, że niektóre z błędów czy uchybień związanych z ofertą lub jej złożeniem, które dotychczas były akceptowalne lub mogły podlegać poprawieniu – po wejściu w życie nowych przepisów skutkować będą odrzuceniem oferty. 1. ZŁOŻENIE OFERTY PO TERMINIE SKŁADANIA OFERT – art. 226 pkt 1 n. Pzp Złożenie oferty po terminie składania ofert jest jedną z nowych przesłanek odrzucenia oferty. Dotychczas okoliczność ta była podstawą do zwrócenia wykonawcy spóźnionej oferty. Jej złożenie nie wywoływało żadnych skutków związanych z udziałem wykonawcy w postępowaniu, poza możliwością wniesienia odwołania w przypadku postępowań o udzielenie zamówienia publicznego o wartości równej lub przekraczającej progi unijne. Oferta taka nie podlegała otwarciu, a zamawiający miał obowiązek niezwłocznie zwrócić ofertę wykonawcy – w przypadku zamówień o wartości poniżej progów unijnych, a w przypadku zamówień o wartości równej lub przekraczającej progi unijne – niezwłocznie zawiadomić wykonawcę o złożeniu oferty po terminie, oraz zwrócić ją po upływie terminu do wniesienia odwołania. Ważne Według nowego Prawa zamówień publicznych odrzucenie oferty z powodu złożenia jej po upływie terminu składania ofert – jako czynność zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego – podlegać będzie zaskarżeniu bez względu na wartość zamówienia (zob. art. 513 n. Pzp). Analogiczną regulację ustanowiono w przypadku wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 146 ust. 1 pkt 1 n. Pzp zamawiający odrzuca wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, jeżeli został złożony po terminie. 2. WYKONAWCA PODLEGAJĄCY WYKLUCZENIU – art. 226 pkt 2 n. Pzp: Złożenie oferty przez wykonawcę podlegającego wykluczeniu z postępowania lub niespełniającego warunków udziału w postępowaniu, lub który nie złożył w przewidzianym terminie oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 n. Pzp, lub podmiotowego środka dowodowego, potwierdzających brak podstaw wykluczenia lub spełnianie warunków udziału w postępowaniu, lub innych dokumentów lub oświadczeń – jest podstawą do odrzucenia oferty. W ustawie – Prawo zamówień publicznych z dnia 11 września 2019 r. określono podstawę odrzucenia oferty związaną ze złożeniem jej przez wykonawcę podlegającego wykluczeniu z postępowania lub niespełniającego warunków udziału w postępowaniu, lub wykonawcę, który nie złożył jednolitego dokumentu, podmiotowych środków dowodowych, lub innych dokumentów lub oświadczeń. Ważne W poprzednim stanie prawnym, tj. w Pzp z 2004 r. występowała nieco podobna przesłanka odrzucenia oferty, określona w art. 89 ust. 1 pkt 5. Wskazywała na obowiązek odrzucenia oferty, jeżeli została złożona przez wykonawcę wykluczonego z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub niezaproszonego do składania ofert. Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 4 Pzp z 2004 r. oferta wykonawcy wykluczonego uznawana była za odrzuconą. Przepisy poprzedniej ustawy nie wskazywały wprost na obowiązek odrzucenia oferty wykonawcy, który nie wykazał spełniania warunków udziału w postępowaniu lub nie złożył oświadczeń lub dokumentów podmiotowych. Niemniej jednak – w takich przypadkach odrzucenie oferty również następowało, a podstawą prawną były przepisy art. 24 ust. 1 pkt 12 w zw. z art. 24 ust. 4, w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 5 Pzp z 2004 r. Ważne W nowej ustawie – określono jednoznacznie, że odrzucenie oferty następuje zarówno w przypadku jej złożenia przez wykonawcę podlegającego wykluczeniu, jak i wykonawcę niespełniającego warunków udziału w postępowaniu, a także przez wykonawcę, który nie złożył wymaganych oświadczeń lub dokumentów podmiotowych. 3. NIESPEŁNIANIE WYMOGÓW – art. 226 pkt 6 n. Pzp: Zamawiający może odrzucić ofertę z powodu niespełnienia wymogów w zakresie jej sporządzania i przekazywania. Odrzuca także ofertę sporządzoną lub przekazaną w sposób sprzeczny z wymaganiami technicznymi oraz organizacyjnymi sporządzania lub przekazywania ofert przy użyciu środków komunikacji elektronicznej określonych przez zamawiającego. Ustanowienie w art. 252 ust. 2 n. Pzp warunku wyrażenia przez wykonawcę pisemnej zgody na wybór jego oferty w związku z upływem terminu związania ofertą należy odczytywać jako wymóg utrzymania przez wykonawcę stanu związania ofertą ocenioną jako najkorzystniejsza w postępowaniu – aż do momentu jej wyboru Dotychczas – co do zasady – kwestie formalne związane ze sporządzeniem oferty, a także jej przekazaniem nie stanowiły samodzielnej podstawy odrzucenia oferty wykonawcy jako niezgodnej z treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia. W orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej podkreśla się, że brak jest podstaw do odrzucenia oferty, której wyłącznie forma jest niezgodna z postanowieniami zawartymi w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Oznacza to, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 Pzp z 2004 r. (obowiązujący do końca 2019 r. – przyp. red.) dotyczy wyłącznie treści merytorycznej oferty, a nie jej formy. W ustawie tej nie było zatem analogicznej regulacji, na podstawie której możliwe byłoby odrzucenie oferty z powodu kwestii formalnych dotyczących sporządzania i przekazywania oferty. Ważne Wprowadzenie przesłanki odrzucenia oferty z art. 226 pkt 6 Pzp z 2019 r. (nowego Pzp) oznacza dla wykonawców konieczność przygotowania oferty i przekazania jej w sposób i na warunkach określonych przez zamawiającego. Samowolna ingerencja wykonawcy w formę oferty, np. poprzez zmianę treści ustalonego przez zamawiającego formularza ofertowego lub innych oświadczeń i dokumentów dołączanych do oferty, czy złożenie kosztorysu w innej formie niż określona przez zamawiającego – będzie podstawą do odrzucenia oferty wykonawcy. Również przekazanie oferty w sposób odbiegający od ustanowionego przez zamawiającego – stanowić będzie podstawę odrzucenia oferty. Należy zwrócić uwagę, że chodzi tutaj o warunki określone przez zamawiającego, a nie wynikające z ustawy. 4. Brak pisemnej zgody wykonawcy – art. 226 pkt 13 n. Pzp Zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli brak jest pisemnej zgody wykonawcy na wybór jego oferty po terminie związania ofertą. Przedmiotowa przesłanka nawiązuje do art. 252 ust. 2 n. Pzp, w którym przewidziano, że: Ważne upływ terminu związania ofertą nie stanowi podstawy do odrzucenia oferty wykonawcy, którego oferta otrzymała najwyższą ocenę, o ile wykonawca ten wyrazi pisemną zgodę na wybór jego oferty w okolicznościach upływu terminu związania ofertą. Na gruncie przepisów ustawy Pzp z 2004 r. nie było przeciwwskazań do wyboru oferty po upływie terminu związania tą ofertą. W orzecznictwie KIO wskazywano, że: (…) żaden przepis ustawy nie wymaga permanentnego utrzymania przez wykonawcę stanu związania ofertą, a tylko to mogłoby być podstawą w razie upływu tego terminu do rozpatrywania niezgodności takiej oferty z ustawą. Jednocześnie de lege lata żaden z przepisów ustawy Pzp nie zakazuje wyboru oferty wykonawcy, który swoją ofertą związany już nie jest. (Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt: KIO 1371/18). Ważne Upływ terminu związania ofertą miał jedynie skutek w postaci braku zobowiązania wykonawcy do zawarcia umowy (zob. wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 16 września 2019 r., sygn. akt KIO 1685/19). Nowa ustawa Pzp przynosi w tym zakresie diametralne zmiany. Ustanowienie w art. 252 ust. 2 n. Pzp warunku wyrażenia przez wykonawcę pisemnej zgody na wybór jego oferty w związku z upływem terminu związania ofertą należy odczytywać jako wymóg utrzymania przez wykonawcę stanu związania ofertą ocenioną jako najkorzystniejsza w postępowaniu – aż do momentu jej wyboru. Przedmiotowa regulacja musiała zatem znaleźć również odzwierciedlenie w katalogu przesłanek odrzucenia oferty. W orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej podkreśla się, że brak jest podstaw do odrzucenia oferty, której wyłącznie forma jest niezgodna z postanowieniami zawartymi w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Oznacza to, że przepis art. 89ust. 1 pkt 2 Pzp z 2004 r. (obowiązujący do końca 2019 r. – przyp. red.) dotyczy wyłącznie treści merytorycznej oferty, a nie jej formy. Ważne Ustawodawca, wprowadzając nową regulację, jednocześnie zapobiega powstaniu stanu niepewności po stronie zamawiającego, który dotychczas nie miał żadnej gwarancji, że wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza w okolicznościach upływu terminu związania ofertą – zdecyduje się ostatecznie na zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego. Oferta taka była bowiem na gruncie przepisów ustawy Pzp z 2004 r. ważna (nie podlegała odrzuceniu), ale niewiążąca dla wykonawcy. Wejście w życie nowego Prawa zamówień publicznych rozwiązuje ten problem. 5. WYKLUCZENIE Z PRZYCZYN związanych z wniesieniem i utrzymaniem wadium – art. 226 pkt 14 nPzp Odrzuceniu podlega oferta złożona przez wykonawcę, który nie wniósł wadium, lub wniósł je w sposób nieprawidłowy, lub nie utrzymywał wadium nieprzerwanie do upływu terminu związania ofertą, lub złożył wniosek o zwrot wadium. Na gruncie przepisów Pzp z 2004 r. oferta podlegała odrzuceniu w przypadku, kiedy wykonawca nie wniósł wadium lub wniósł je nieprawidłowo (zob. art. 89 ust. 1 pkt 7b Pzp). Nowe podstawy odrzucenia dotyczą dwóch sytuacji. Pierwszą z nich jest nieutrzymanie przez wykonawcę wadium nieprzerwanie do upływu terminu związania ofertą, który to obowiązek przewidziany został w art 97 ust. 5 Pzp z 2019 r. Wykonawca... Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów Co zyskasz, kupując prenumeratę? 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły" Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online Możliwość pobrania materiałów dodatkowych ...i wiele więcej! Sprawdź

Wyrok KIO 346/15 z dnia 9 marca 2015 r. Wyrok KIO 413/15 z dnia 16 marca 2015 r. Ostatni artykuł z cyklu „Przegląd orzecznictwa na gruncie znowelizowanych przepisów PZP”, poświeciliśmy zagadnieniu waloryzacji wynagrodzenia w umowach zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy. Obowiązek ten został wprowadzony nowelizacją PZP z 2014 r., poprzez dodanie nowego ust. 5 do art. 142 PZP. O instytucji waloryzacji pisaliśmy już na Portalu w artykule: „Waloryzacja wynagrodzenia w umowach długoterminowych”. Zgodnie z art. 142 ust. 5 PZP umowa zawarta na okres dłuższy niż 12 miesięcy zawiera postanowienia o zasadach wprowadzania odpowiednich zmian wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy, w sytuacji gdy dojdzie do zmiany: 1) stawki podatku VAT, 2) wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, 3) zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na te ubezpieczenia. Choć samo wprowadzenie przepisu jest bardzo pozytywnie oceniane, w szczególności z uwagi na polepszenie sytuacji wykonawcy, to okazuje się, że w praktyce strony postępowania mają problem z jego właściwą interpretacją. Jak wynika z przytoczonego w dalszej części artykułu orzecznictwa – zamawiającym bardzo trudno jest tak sformułować zapisy SIWZ bądź wzory umów, aby jasno określić mechanizmy waloryzacji w razie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisie. W pierwszym z omawianych wyroków (KIO 346/15 z dnia 9 marca 2015 r.), Izba podała w uzasadnieniu, że „Sporne pomiędzy stronami postępowania odwoławczego jest rozumienie określenia „odpowiednie zmiany wysokości wynagrodzenia”. W ocenie odwołującego wyrażenie „odpowiednie” należy rozumieć jako „równe”, „odpowiadające” zmianom wprowadzonym przez właściwe regulacje prawne. Z kolei zamawiający twierdzi, iż z przepisu nie wynika, by wprowadzane zmiany wynagrodzenia wykonawcy były równe wysokościom zmian wskazanych stawek.” W sporze tym KIO przyznała rację odwołującemu, wyjaśniając przy tym, że „wymienione w art. 142 ust. 5 stawki podatku VAT, kwoty minimalnego wynagrodzenia oraz zasady i stawki obowiązujące w ubezpieczeniach społecznych i zdrowotnych są regulowane przez odpowiednie akty prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Oznacza to, że wykonawcy nie mają żadnego wpływu na ich wysokość i muszą je uwzględniać również przy kalkulowaniu ceny oferty. Dokonywanie w tym zakresie zmian przez ustawodawcę może zatem wpłynąć na koszt wykonania zamówienia przez wykonawcę. Celem wskazanego przepisu jest możliwość uniknięcia przez wykonawcę negatywnych dla niego skutków zmian legislacyjnych.” KIO podkreśliła, że „odpowiednia zmiana” ww. warunków umowy oznacza zmianę „adekwatną”, „wynikającą wprost z zaistniałej zmiany przepisów prawa. Kwota o jaką zostanie zmienione wynagrodzenie nie powinna być ani niższa, ani wyższa niż to wynika ze zmiany przepisów prawa.” Obowiązek waloryzacji umów aktualizuje się wówczas, gdy zmiany wymienione w art. 142 ust. 5 PZP będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę. To na wykonawcy spoczywa obowiązek wykazania zmiany kosztów wykonania zamówienia. W tym kontekście, w przedmiotowym postępowaniu, KIO nie przychyliła się do argumentacji odwołującego i nie uznała żądania „(…) nakazania zamawiającemu dokonywania zmian umowy we wskazanym wyżej zakresie jedynie na podstawie oświadczenia o wysokości dodatkowych kosztów wynikających z wprowadzenia zmian, o których mowa powyżej.” Jak zatem powinno wykazać się zmianę warunków? W SIWZ zamawiający podał, że gdy dojdzie do zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę „Wykonawca może wystąpić do Zamawiającego z wnioskiem o zmianę wynagrodzenia, przedkładając odpowiednie dokumenty potwierdzające zasadność złożenia takiego wniosku. Wykonawca winien wykazać ponad wszelką wątpliwość, ze zaistniała zmiana ma bezpośredni wpływ na koszty wykonania zamówienia oraz określić stopień, w jakim wpłynie ona na wysokość wynagrodzenia.” KIO rozwiewając wszelkie wątpliwości orzekła, że „Wprowadzenie zapisu o waloryzacji wynagrodzenia jedynie na podstawie jego oświadczenia mogłoby prowadzić do bezpodstawnego podnoszenia wynagrodzenia wykonawcy.” Poza tym, w sentencji omawianego wyroku, KIO zobowiązała zamawiającego do wykreślenia z wzoru umowy zawartej w SIWZ postanowienia o następującej treści: „W przypadku uznania przez Zamawiającego zasadności wprowadzenia zmian do umowy, Strony zobowiązują się pokryć nadwyżkę wynagrodzenia w równym stopniu (po 50 % udokumentowanej zmiany wysokości wynagrodzenia).” Jak argumentował odwołujący, nie ma w PZP żadnych podstaw prawnych dla takiego zapisu w SIWZ. W odniesieniu do tej kwestii, w innym postępowaniu, zakończonym wyrokiem KIO 413/15 z dnia 16 marca 2015 r., Izba orzekła, że obciążenie kosztami zmian legislacyjnych spoczywa na zamawiającym. Zdaniem KIO taka była wola ustawodawcy przy wprowadzaniu art. 142 ust. 5 PZP. „W konsekwencji twierdzenia Zamawiającego o dopuszczalności rozłożenia na strony umowy mogących pojawić się w toku jej wykonywania dodatkowych kosztów związanych z zaistnieniem jednej z objętych dyspozycją komentowanego przepisu sytuacji świadczyć mogły o niezrozumieniu jego ratio legis.” W omawianym wyroku KIO nakazała Zamawiającemu „wprowadzenie do treści wzoru umowy w sprawie zamówienia publicznego postanowień o zasadach wprowadzenia odpowiednich zmian wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy w przypadku zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę”. Celowo nie podano dokładnej treści tych postanowień, ponieważ, jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia zamawiający ma prawo samodzielnie określać treść i poziom szczegółowości ww. zasad. Dodatkowo Izba podkreśliła, że „Ze względu na konieczność zapewnienia stabilności stosunków gospodarczych przyjąć należy, że owe zasady powinny precyzować kwestię waloryzacji wynagrodzenia na tyle, żeby w toku realizacji umowy strony nie toczyły sporów w tym zakresie, bądź dopiero wówczas rzeczywiście ustalały stosowne zasady.” Również i w tym orzeczeniu Izba zajęła podobne stanowisko dotyczące wykazania zmian warunków wynagradzania: „Co istotne, art. 142 ust. 5 in fine Pzp zawiera zastrzeżenie, że przewidziane w umowie zasady znajdą zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy wypunktowane w nim zdarzenia będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę. Zdaniem Izby, opierając się na tym fragmencie przepisu, należy twierdzić o istnieniu spoczywającego na wykonawcy obowiązku wykazania zmiany kosztów wykonania zamówienia. Skoro bowiem regulacja ta uprzywilejowuje wykonawcę, to na nim spoczywa ciężar wykazania dopuszczalności skorzystania z jej dobrodziejstwa.” KIO nie zgodziła się ze stanowiskiem Zamawiającego dotyczącym podjęcia przez strony negocjacji, jeśli dojdzie do np. zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia. Zamawiający uznał bowiem, że skoro w art. 4 ustawy nowelizującej PZP (ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r.) zawarto procedurę negocjacji w odniesieniu do umów na okres powyżej 12 miesięcy, zawartych przed dniem wejścia w życie zmian (tj. od dnia 19 października 2014 r.) analogicznie można również stosować ten tryb do umów zawieranych od końca października 2014 r. KIO przychyliła się do argumentacji Odwołującego który podał, że: „umowę zawieraną po dniu 19 października 2014 r. powinien cechować pewien automatyzm rozumiany w ten sposób, że o ile zaistnieje jedna z okoliczności z art. 142 ust. 5 pkt 1-3 PZP, to uruchomiona zostanie przewidziana w kontrakcie procedura waloryzacji wynagrodzenia, która przebieg będzie wg określonych w niej zasad.” Izba przestrzegła jednocześnie, że „W opisanym mechanizmie nie należy natomiast upatrywać uprawnienia do żądania przez wykonawcę automatycznego podwyższenia należnego wynagrodzenia, ponieważ – jak wspomniano – będzie to zależało od wykazania przez niego wpływu zmian ustawodawstwa na koszt wykonania zamówienia.” Co ciekawe Izba pozytywnie oceniła inny mechanizm wprowadzony przez Zamawiającego w SIWZ, na gruncie art. 142 ust. 5 PZP, odnoszący się do zmian wynagrodzenia wykonawcy w przypadku zmiany stawki podatku VAT. Zamawiający określił, że „w razie zmiany obowiązującej stawki podatku wynagrodzenie umowne netto nie ulegnie zmianie, a jedynie zostanie do niego doliczony podatek w zmienionej wysokości.” Autor: Anna Mathews, Kancelaria Wawrzynowicz & Wspólnicy

Co to są zamówienia publiczne Podmioty publiczne, czyli – między innymi – administracja rządowa czy jednostki samorządu terytorialnego, kupujące na rynku towary i usługi, są określane jako zamawiający. System zamówień publicznych opisuje szczegółowe procedury, według których zamawiający mogą dokonywać tych zakupów. Termin zamówienie publiczne oznacza odpłatną umowę zawieraną między zamawiającym a wykonawcą, czyli podmiotem, który oferuje zamawiającemu roboty budowlane, usługi lub dostawy. Zamówienia publiczne to kluczowa forma udziału sektora publicznego w gospodarce. Według danych Komisji Europejskiej wydatki na zamówienia publiczne stanowią nawet 19% PKB Unii Europejskiej, co daje kwotę 2,3 biliona euro rocznie. W przypadku polskiej gospodarki udział zamówień publicznych w PKB to co najmniej 10%, a kwota – około 200 miliardów złotych – tyle corocznie wydają publiczni zamawiający na towary i usługi kupowane w systemie zamówień publicznych. Jakie przepisy regulują udzielanie zamówień publicznych Zamówienia publiczne są sformalizowane. Zarówno zamawiający, jak i wykonawca muszą działać w określony sposób i spełniać wymagania zdefiniowane w przepisach. Od 1 stycznia 2021 roku głównym filarem systemu zamówień publicznym w Polsce będzie Ustawa z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (dalej PZP), która zastąpi Ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych. Przepisy PZP określają między innymi zasady i tryb udzielania zamówień publicznych, środki ochrony prawnej, zasady kontroli udzielania zamówień publicznych, zasady dotyczące umowy zawartej w wyniku przeprowadzonego postępowania. Nowa ustawa wprowadza szereg zmian do dotychczas obowiązujących regulacji. Te zmiany dotyczą między innymi: systemu środków ochrony prawnej – na przykład w postępowaniach poniżej progów unijnych wprowadzono możliwość skarżenia każdej czynności czy zaniechania zamawiającego oraz możliwość zaskarżenia w drodze skargi kasacyjnej wyroku Sądu Okręgowego i znacząco obniżono wysokość opłat sądowych od skargi na wyrok Krajowej Izby Odwoławczej trybów udzielania tak zwanych zamówień podprogowych – na przykład wprowadzono odrębne zasady dotyczące trybów udzielania zamówień czy zawartości ogłoszeń umowy w sprawie zamówienia publicznego – na przykład wskazano obowiązkowy zakres postanowień umownych, zasadę współdziałania stron, katalog tak zwanych klauzul abuzywnych, czyli niedozwolonych z mocy prawa szeregu zmian dotyczących procesu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w tym w zakresie definicji pojęć, przesłanek wykluczenia czy odrzucenia oferty, pełnej elektronizacji procesu zamówienia, podstaw unieważnienia postępowania, warunków udziału w postępowaniu, terminów na zadawanie pytań do specyfikacji warunków zamówienia (SWZ) realizacji zamówienia – na przykład raporty z realizacji zamówienia, regulacje dotyczące sposobu rozwiązywania sporów wynikających z umowy zawartej w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych dotyczą zamówień i konkursów, których wartość jest równa lub przekracza 130 000 zł (bez podatku VAT). Sprawdź pytania i odpowiedzi Urzędu Zamówień Publicznych dotyczące nowego PZP. Zamówienia publiczne regulują także inne akty prawne, w tym dotyczące: gospodarowania środkami publicznymi – ustawa o finansach publicznych zawierania umów – Kodeks cywilny postępowania administracyjnego – Kodeks postępowania administracyjnego nieuczciwej konkurencji – ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Na stronie Urzędu Zamówień Publicznych jest dostępne repozytorium wiedzy dotyczącej zamówień publicznych, w tym materiały szczegółowo opisujące poszczególne zagadnienia, takie jak: przepisy, interpretacje, orzecznictwo, dobre praktyki, wzorcowe dokumenty. Kto musi stosować prawo zamówień publicznych Podmiotem, który prowadzi postępowanie mające na celu zawarcie umowy o zamówienie publiczne, jest zamawiający. Zamawiający to podmiot publiczny, na przykład administracja rządowa czy jednostki samorządu terytorialnego, który kupuje na rynku towary i usługi. Przepisy dotyczące zamówień publicznych muszą stosować między innymi: zamawiający publiczni, na przykład organy władzy publicznej, samorządy, sądy, zakłady opieki zdrowotnej, uczelnie, administracja zamawiający sektorowi, czyli podmioty wyodrębniane ze względu na rodzaj wykonywanej działalności o szczególnym charakterze z punktu widzenia gospodarki państwa, na przykład sprzedaż i produkcja energii, obsługa sieci w zakresie transportu kolejowego, usługi w zakresie gospodarki wodnej zamawiający subsydiowani, czyli podmioty, które nie należą do żadnej z wyżej wymienionych grup, jednak muszą stosować PZP z uwagi na spełnienie szczególnych przesłanek. Ważne! Zamówienie musi spełniać łącznie określone warunki, żeby podmiot, który je realizuje, mógł być uznany za zamawiającego subsydiowanego: ponad 50% wartości zamówienia udzielanego przez ten podmiot jest finansowane z szeroko pojętych środków publicznych wartość zamówienia jest równa lub przekracza progi unijne, czyli 22 840 755 złotych netto w przypadku robót budowlanych oraz 913 630 zł netto w przypadku usług związanych z takimi robotami budowlanymi przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, między innymi w zakresie: inżynierii lądowej lub wodnej, budowy szpitali, obiektów sportowych, rekreacyjnych lub wypoczynkowych, budynków szkolnych, budynków szkół wyższych lub budynków wykorzystywanych przez administrację publiczną lub usługi związane z takimi robotami budowlanymi. Drugą stroną zamówienia są wykonawcy, czyli osoby fizyczne, osoby prawne albo jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (na przykład spółki jawne), które oferują na rynku wykonanie robót budowlanych lub obiektu budowlanego, dostawę produktów lub świadczenie usług lub ubiegają się o udzielenie zamówienia, złożyły ofertę lub zawarły umowę w sprawie zamówienia publicznego. Kiedy zamówienie ma publiczny charakter Prawo zamówień publicznych trzeba stosować do czterech kategorii zamówień: zamówienia klasyczne – udzielane przez zamawiającego publicznego, na przykład jednostkę sektora finansów publicznych, jeżeli wartość udzielanego zamówienia jest równa co najmniej kwocie 130 000 złotych netto zamówienia sektorowe – udzielane przez zamawiającego sektorowego wyodrębnionego ze względu na działalność, której dane zamówienie dotyczy. Dotyczą między innymi gospodarki wodnej, energetyki czy usług transportowych, jeżeli wartość udzielanego zamówienia jest równa co najmniej: 1 827 260 złotych netto w przypadku dostaw, usług i konkursów 22 840 755 złotych netto w przypadku robót budowlanych zamówienia w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa – udzielane przez zamawiającego publicznego albo zamawiającego sektorowego, a ich przedmiotem są na przykład dostawy sprzętu wojskowego lub roboty budowlane przeznaczone do celów wojskowych. Obowiązują tu takie same progi wartości zamówienia jak w stosunku do zamówień sektorowych zamówienia klasyczne z zamawiającym subsydiowanym – zamawiający subsydiowany nie należy ani do grupy zamawiających publicznych, ani zamawiających sektorowych. Teoretycznie nie powinien zatem stosować ustawy, jednak ze względu na publiczne pochodzenie środków, z jakich finansowany będzie przedmiot zamówienia, ustawa musi być zastosowana. Kiedy nie trzeba stosować prawa zamówień publicznych Prawo zamówień publicznych przewiduje szereg sytuacji, w których stosowanie rozbudowanych procedur przetargowych nie jest obowiązkowe. Wyłączenie PZP może mieć miejsce: z uwagi na przedmiot udzielanego zamówienia – wyłączenia przedmiotowe ze względu na to, kto udziela danego zamówienia – wyłączenia podmiotowe. Wyłączenia przedmiotowe Nie trzeba stosować PZP w przypadku zamówień i konkursów dotyczących: usług arbitrażowych lub pojednawczych określonych usług prawnych usług badawczych i rozwojowych (pod pewnymi warunkami) nabywania własności lub innych praw do istniejących budynków lub nieruchomości usług finansowych związanych z obrotem papierami wartościowymi zawierania umów pożyczek i kredytów usług w dziedzinie obrony cywilnej nabywania uprawnień do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji produkcji lub handlu bronią, amunicją lub materiałami wojennymi. Przesłanką, która pozwala na wyłączenie PZP, jest również ochrona informacji niejawnych oraz istotnego interesu bezpieczeństwa państwa. Wyłączenia podmiotowe Wyłączenia podmiotowe odnoszą się do konkretnych podmiotów w ściśle określonym zakresie, na przykład Narodowy Bank Polski w zakresie zakupów związanych z wykonywaniem zadań dotyczących realizacji polityki pieniężnej lub Bank Gospodarstwa Krajowego w zakresie zakupów związanych z realizacją zadań dotyczących obsługi funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego, a także realizacją programów rządowych w części dotyczącej prowadzenia rachunków bankowych. Zasady zamówień publicznych Najważniejsze zasady udzielania zamówień publicznych to: zasada uczciwej konkurencji – wymaga od zamawiającego przeprowadzenia postępowania w sposób zgodny z prawem, dobrymi obyczajami oraz interesem innego przedsiębiorcy bądź klienta, zapewniający dostęp grupom wykonawców i ograniczający wykorzystywanie pozycji monopolistycznej przez inne podmioty zasada równości – zgodnie z nią zamawiający nie może preferować ani dyskryminować żadnego z podmiotów przystępujących do postępowania o udzielenie zamówienia; powinni oni być traktowani na równych prawach przez zamawiającego w toku całego postępowania, a stawiane im wymagania powinny być jasne i znane w chwili przygotowywania ofert zasada bezstronności i obiektywizmu – zakazuje między innymi uczestniczenia w postępowaniu osób związanych z wykonawcą zasada efektywności – wymaga wyboru oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, którą należy rozumieć jako ofertę uwzględniającą efektywność kosztową, aspekty jakościowe, środowiskowe lub społeczne związane z przedmiotem zamówienia zasada jawności – oznacza, że informacje i dokumenty z postępowania powinny być powszechnie dostępne (tę zasadę można wyłączyć tylko w konkretnych sytuacjach, wskazanych w ustawie) zasada przejrzystości – wymaga, aby postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego zawierało jasne reguły i aby istniały środki do weryfikacji prawidłowości ich stosowania oraz wcześniej ustalone kryteria, na podstawie których zamawiający podejmuje czynności zasada pisemności i prowadzenia postępowania w języku polskim – postępowanie o udzielenie zamówienia, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, prowadzi się pisemnie i w języku polskim. Stosowanie tych zasad oznacza w praktyce, że w razie naruszenia wynikających z nich praw wykonawcy przysługują określone środki ochrony prawnej - na przykład może się domagać, aby opis przedmiotu zamówienia nie zawierał nieuzasadnionych preferencji dla towarów oferowanych przez jego konkurenta (zasada uczciwej konkurencji, zasada równości) lub aby jego oferta była oceniona jedynie przez osoby, których bezstronność nie budzi uzasadnionych wątpliwości (zasada bezstronności i obiektywizmu). Progi zamówień publicznych Próg stosowania PZP Przepisy Prawa zamówień publicznych dotyczą zamówień i konkursów, których wartość jest równa lub przekracza 130 000 zł (bez podatku VAT). Przy zamówieniach poniżej 130 000 zł netto podmioty zamawiające są zobowiązane do przestrzegania – między innymi – ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych i ustawy o finansach publicznych. W praktyce instytucje, które realizują zamówienia publiczne poniżej progów wynikających z Prawa zamówień publicznych, działają według wewnętrznych regulaminów. Wzór takiego regulaminu dostępny jest na stronie Urzędu Zamówień Publicznych. Progi unijne Jeśli chodzi o prawidłowe zdefiniowanie procedur, według których musi być zrealizowane zamówienie, ważne są progi unijne - zamówienia powyżej tych progów są objęte bardziej rygorystycznymi obowiązkami. Stosuje się do nich określone tryby zamówienia. Dotyczy ich między innymi obowiązek przeprowadzenia analizy potrzeb zamawiającego czy powołania komisji przetargowej oraz szczególne wymagania co do dokumentów postępowania czy zasady publikacji ogłoszeń o zamówieniu. Pamiętaj! Oferta w postępowaniach o wartości równej lub wyższej niż progi unijne musi być sporządzona w formie elektronicznej podpisanej podpisem kwalifikowanym. Obecnie obowiązują następujące progi zamówień unijnych (kwoty w złotych polskich odnoszą się do wartości przyjętych dla 2020 roku): Roboty budowlane: 5 350 000 euro netto (równowartość kwoty 22 840 755 zł netto) – niezależnie od rodzaju zamawiającego i charakteru zamówienia. Dostawy i usługi: 139 000 euro netto (równowartość kwoty 593 433 zł netto) – próg podstawowy (dla jednostek sektora publicznego, na przykład z sektora rządowego) 214 000 euro netto (równowartość kwoty 913 630 zł netto) – próg dla dostaw i usług zamawianych przez zamawiających samorządowych, którymi są między innymi: jednostki samorządu terytorialnego, uczelnie publiczne, państwowe instytucje kultury 428 000 euro netto (równowartość kwoty 1 827 260 zł netto) – próg dla dostaw i usług sektorowych oraz w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Usługi społeczne: 750 000 euro netto (równowartość kwoty 3 201 975 zł netto) – próg dla zamówień na usługi społeczne i inne szczególne usługi zamawiane przez zamawiających publicznych 1 000 000 euro netto (równowartość kwoty 4 269 300 zł netto) – próg dla zamówień na usługi społeczne i inne szczególne usługi zamawiane przez zamawiających sektorowych oraz w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa. Informacje o progach unijnych oraz o kursie przeliczenia euro na złotówki publikuje Prezes Urzędu Zamówień Publicznych w obwieszczeniu, które zamieszczane jest na stronie internetowej Urzędu Zamówień Publicznych. Gdzie są publikowane ogłoszenia o zamówieniach publicznych Udzielenie zamówienia powyżej progów unijnych nakłada na zamawiającego obowiązek przekazania ogłoszenia Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej, który publikuje je w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zamawiający udostępnia ogłoszenie również na stronie internetowej prowadzonego postępowania, od dnia jego publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zamawiający może także opublikować ogłoszenie w innym miejscu. Udzielenie zamówienia poniżej progów unijnych wymaga zamieszczenia ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych, udostępnianym na stronach portalu internetowego Urzędu Zamówień Publicznych. Zamawiający może dodatkowo przekazać ogłoszenie do publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zamawiający może udostępnić ogłoszenie w inny sposób, ale nie wcześniej niż w Biuletynie Zamówień Publicznych. Tryby zamówień publicznych Zamówienia publiczne mogą być udzielane w kilku trybach. To, jaki tryb jest właściwy, określają przepisy – zamawiający nie ma swobody wyboru trybu. Tryby zamówień publicznych różnią się w zależności od tego, czy wartość udzielanego zamówienia przekracza progi unijne czy też nie. Tryby dla zamówień powyżej progów unijnych to: przetarg nieograniczony – to tryb udzielenia zamówienia, w którym w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu oferty mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy przetarg ograniczony – to tryb udzielenia zamówienia, w którym w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy, a oferty mogą składać wyłącznie wykonawcy zaproszeni do składania ofert negocjacje z ogłoszeniem – to tryb udzielenia zamówienia, w którym w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy. Zamawiający zaprasza wykonawców dopuszczonych do udziału w postępowaniu do składania ofert wstępnych, prowadzi z nimi negocjacje w celu ulepszenia treści ofert wstępnych i ofert składanych na etapie negocjacji, po których zakończeniu zaprasza wykonawców do składania ofert ostatecznych dialog konkurencyjny – to tryb udzielenia zamówienia, w którym w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy. Zamawiający prowadzi dialog z wykonawcami zaproszonymi do udziału w zakresie zaproponowanych przez nich rozwiązań. Po zakończeniu dialogu zaprasza ich do składania ofert partnerstwo innowacyjne – to tryb udzielenia zamówienia, w którym w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy. Zamawiający zaprasza wykonawców dopuszczonych do udziału w postępowaniu do składania ofert wstępnych, prowadzi z nimi negocjacje w celu ulepszenia treści ofert wstępnych i ofert składanych na etapie negocjacji, po których zakończeniu zaprasza do składania ofert na prace badawczo-rozwojowe, których celem jest opracowanie innowacyjnego produktu, usługi lub robót budowlanych. Następnie dokonuje zakupu dostaw, usług lub robót budowlanych będących wynikiem prac badawczo-rozwojowych, na podstawie których dokonano opracowania innowacyjnego produktu, usługi lub robót budowlanych pod warunkiem, że odpowiadają one poziomom wydajności i maksymalnym kosztom uzgodnionym między zamawiającym a wykonawcą lub wykonawcami negocjacje bez ogłoszenia – to tryb udzielania zamówienia, w którym zamawiający negocjuje warunki umowy w sprawie zamówienia publicznego z wybranymi przez siebie wykonawcami, a następnie zaprasza ich do składania ofert zamówienie z wolnej ręki – to tryb udzielania zamówienia, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą. W przypadku zamówień poniżej progów unijnych zamawiający może przeprowadzić postępowanie w trybie: podstawowym partnerstwa innowacyjnego negocjacji bez ogłoszenia trybie zamówienia z wolnej ręki. Tryb podstawowy może przybrać jeden z trzech wariantów: pierwszy wariant – analogiczny do trybu przetargu nieograniczonego – następuje w sytuacji, gdy potrzeby zamawiającego są w wystarczający sposób sprecyzowane, a tym samym warunki zamówienia nie pozostawiają wątpliwości i nie ma potrzeby prowadzenia negocjacji. Na potrzeby prowadzonego postępowania w tym wariancie zamawiający sporządza Specyfikację warunków zamówienia (SWZ). drugi wariant zakłada negocjowanie złożonych ofert, jeśli zamawiający to przewidział. W takim przypadku zakres prowadzonych negocjacji dotyczy wyłącznie tych elementów treści ofert, które podlegają ocenie w ramach kryteriów oceny ofert i nie mogą prowadzić do zmiany treści SWZ (jego sporządzenie, podobnie jak przy pierwszym wariancie, jest obligatoryjne na początku toczącego się postępowania) trzeci wariant zakłada negocjowanie złożonych ofert w celu ich ulepszenia. Zamawiający sporządza opis potrzeb i wymagań, a dopiero w następstwie przeprowadzonych negocjacji sporządza SWZ. Negocjacje nie mogą prowadzić do zmiany minimalnych wymagań dotyczących przedmiotu zamówienia lub realizacji zamówienia, określonych w opisie potrzeb i wymagań. Negocjacje są prowadzone na zaproszenie zamawiającego do czasu doprecyzowania lub uzupełnienia wszystkich warunków zamówienia podlegających negocjacjom, a następnie wykonawcy składają ostateczne oferty. Tryby partnerstwa innowacyjnego, negocjacji bez ogłoszenia oraz zamówienia z wolnej ręki stosowane w zamówieniach poniżej progów unijnych odpowiadają co do zasady trybom stosowanym w przypadku zamówienia powyżej tych progów. Jak przygotować ofertę Co do zasady informację o tym, jak przygotować ofertę w postępowaniu, znajdziesz w dokumentacji konkretnego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Tym samym pierwszym krokiem przed podjęciem decyzji o starcie w przetargu powinna być analiza treści ogłoszenia i Specyfikacji warunków zamówienia oraz weryfikacja, czy jest możliwe spełnienie oczekiwań zamawiającego i realizacja zamówienia. Specyfikacja warunków zamówienia to podstawowy i jeden z najważniejszych dokumentów w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Zamawiający pokazuje w nim swoje oczekiwania w stosunku do przyszłego wykonawcy, z którym podpisze umowę. Przepisy dokładnie określają elementy SWZ, a ich brak może być przyczyną do złożenia odwołania. Te elementy to najważniejsze dane, takie jak: nazwa, adres zamawiającego, tryb udzielania, opis przedmiotu zamówienia, termin wykonania zamówienia, informacje o wymaganych dokumentach, informacje o sposobie komunikowania się, termin związania ofertą, podstawy wykluczenia, kryteria oceny ofert. Jeśli zapisy zawarte w SWZ są dla wykonawców niejasne, to mogą złożyć formalne zapytanie i żądać od zamawiającego dodatkowych wyjaśnień. Odpowiedzi na takie pytania powinny być dostępne dla wszystkich podmiotów zainteresowanych zamówieniem i muszą zostać udzielone w określonym terminie. Oferta jest oświadczeniem woli, które zawiera propozycję zawarcia umowy na warunkach, jakie zostały w niej określone. Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę, chyba że zamawiający dopuszcza na przykład złożenie oferty wariantowej lub oferty częściowe (kiedy zamówienie podzielone jest na kilka części i można złożyć ofertę na więcej niż jedną część). Jeżeli treść oferty jest niezgodna z wymaganiami zamawiającego określonymi w dokumentach zamówienia, podlega ona odrzuceniu. Ważne! Niezgodność treści oferty z wymaganiami zamawiającego musi mieć charakter zasadniczy i nieusuwalny. Musi odnosić się do treści zobowiązania objętego przedmiotem zamówienia albo też do innych istotnych wymagań dokumentów zamówienia regulujących sposób przedstawienia oferty. Przykładem takiej niezgodności jest zaoferowanie zamawiającemu innego przedmiotu świadczenia niż ten wymagany w treści SWZ. Na ofertę składa się szereg dokumentów i oświadczeń składanych przez wykonawcę, zgodnie z wymogami określonymi w dokumentach zamówienia. Obejmuje ona zatem dokumenty o różnej randze, nie tylko dokumenty zawierające przedmiotowo istotne elementy. Ofertą w najściślejszym znaczeniu tego słowa jest formularz ofertowy, który nie podlega uzupełnieniu. Pamiętaj! Oferta musi być podpisana przez osoby umocowane do działania w imieniu wykonawcy w dacie składania oferty. Generalną zasadą jest, że treść oferty nie może ulec zmianie. Możliwe jest jedynie poprawienie oczywistych omyłek pisarskich, rachunkowych lub innych niezgodności oferty z dokumentami postępowania, niepowodujących jednak istotnych zmian w jej treści. W przypadku, gdy wątpliwości dotyczą treści oferty, zamawiający ma prawo żądać od wykonawcy wyjaśnień, które jednak nie mogą prowadzić do zmiany treści oferty. Wyjaśnienie nie może też polegać na prowadzeniu negocjacji lub uzupełnieniu złożonej już oferty. Jak złożyć ofertę Szczegółową informację, jak złożyć ofertę w danym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, znajdziesz zawsze w dokumentacji tego postępowania. Przekazywanie ofert czy wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub w konkursie odbywa się przy użyciu środków komunikacji elektronicznej. Środki komunikacji elektronicznej stosowane przez zamawiającego muszą zapewniać integralność, autentyczność, nienaruszalność i poufność wymiany i przechowywania informacji. Elektronizacja procesu udzielania zamówień publicznych sprzyja sprawności, przejrzystości i efektywności kosztowej prowadzonych postępowań. Z tego względu Prawo zamówień publicznych nakłada również obowiązek stosowania środków komunikacji elektronicznej. Komunikacja ustna z zamawiającym może być jedynie wyjątkiem i dotyczyć informacji nieistotnych, czyli niezwiązanych z ogłoszeniem o zamówieniu lub, przykładowo, dokumentami zamówienia. Zamawiający nie powinien mieć możliwości zapoznania się z treścią złożonych dokumentów przed upływem terminu ich składania. Ważne! Oferta w postępowaniach o wartości równej lub wyższej niż progi unijne musi być sporządzona w formie elektronicznej, czyli jako plik cyfrowy podpisany podpisem kwalifikowanym. Przeczytaj więcej o progach unijnych. Oferta w postępowaniach o niższej wartości nie musi być składana w formie elektronicznej. Dopuszczalna jest w tym przypadku postać elektroniczna, czyli dokument musi pozostawać plikiem elektronicznym, ale może zostać opatrzony podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. W tym przypadku nie trzeba podpisywać oferty podpisem kwalifikowanym. Pamiętaj! Wykonawca powinien powiadomić zamawiającego, że przedstawia informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, jednocześnie wykazać, dlaczego – w jego ocenie – przedkładane informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Warto załączyć dokumenty potwierdzające stanowisko wykonawcy w zakresie poufnego charakteru informacji udostępnianych zamawiającemu. Wykonawca biorący udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego powinien zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na wadium. Wadium nie jest już wprawdzie obowiązkowe w zamówieniach (niezależnie, czy zamówienie jest powyżej czy poniżej wartości progów unijnych), jednak powszechną praktyką zamawiających jest żądanie od wykonawców takiego zabezpieczenia. Co do zasady kwota wadium nie może być większa niż 3% wartości zamówienia (zamówienia powyżej progów unijnych) oraz 1,5% wartości zamówienia (zamówienia poniżej progów unijnych). Wadium wnosi się przed upływem terminu składania ofert. Powinno zabezpieczać ofertę przez cały okres związania nią przez wykonawcę. Jak złożyć odwołanie Ubiegający się o zamówienie wykonawca, który chce zakwestionować określoną czynność zamawiającego, ma prawo do złożenia odwołania. Odwołanie przysługuje od każdej czynności zamawiającego niezgodnej z przepisami ustawy, podjętej w toku postępowania, a także od zaniechania czynności, do której zamawiający był zobowiązany, w tym od zaniechania przeprowadzenia postępowania. Dotyczy to wszystkich postępowań bez względu na ich wartość, w tym zarówno postępowań poniżej progów unijnych, jak i postępowań powyżej tych progów, ale także na przykład postępowań o zawarcie umowy ramowej. Odwołanie trzeba wnieść do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej. Odwołujący musi jednocześnie – najpóźniej przed upływem terminu do wniesienia odwołania – przekazać kopię odwołania zamawiającemu. Zasadniczo odwołanie powinno być wniesione w ściśle określonym terminie, który wynosi: 5 dni – w przypadku zamówień o wartości poniżej progów unijnych 10 dni – w przypadku zamówień o wartości równej lub powyżej progów unijnych liczonych od dnia przekazania informacji stanowiącej podstawę dla wniesienia odwołania. Terminy wnoszenia odwołań w przypadku zaniechania przez zamawiającego opublikowania ogłoszenia o zamiarze zawarcia umowy lub zaniechania przesłania wykonawcy zawiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty, lub też niezaproszenia wykonawcy do złożenia oferty w ramach dynamicznego systemu zakupów lub umowy ramowej, jeżeli taki obowiązek zamawiający miał zgodnie z ustawą, są dłuższe i wynoszą 15 lub 30 dni od publikacji ogłoszenia o udzieleniu zamówienia (w zależności od wartości zamówienia). Najdłuższe terminy na wniesienie odwołania przysługują odwołującemu, gdy doszło do udzielenia zamówienia w trybie negocjacji bez ogłoszenia albo zamówienia z wolnej ręki z naruszeniem ustawy. Wynoszą one 6 miesięcy w przypadku postępowań powyżej progów unijnych oraz 1 miesiąc w przypadku postępowań krajowych. Odwołujący ma wtedy na celu wzruszenie zawartych już umów i od dnia ich zawarcia biegną wskazane terminy. Termin 1 miesiąca odnosi się także do zaskarżania zaniechania ogłoszenia uzasadnienia wyboru trybu niekonkurencyjnego (negocjacji bez ogłoszenia albo zamówienia z wolnej ręki). Odwołanie powinno zawierać między innymi dane identyfikujące odwołującego, przedmiot zamówienia, zwięzłe przedstawienie zarzutów. Dodatkowo wskazany przepis prawa reguluje, jakie załączniki powinny znaleźć się w odwołaniu, przykładowo dowód uiszczenia wpisu od odwołania w wymaganej wysokości (wysokość wpisu od odwołania jest zróżnicowana i zależy od wartości zamówienia i jego rodzaju). Jeśli odwołanie będzie zawierało braki formalne i nie będzie można mu nadać prawidłowego biegu, Prezes Izby wezwie wykonawcę do ich uzupełnienia w terminie 3 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem zwrócenia odwołania. Prezes może także dokonać zwrotu w przypadku braku uiszczenia wpisu. Do czasu otwarcia rozprawy zamawiający może wnieść odpowiedź na odwołanie, w której ustosunkowuje się do jego treści, natomiast do czasu zamknięcia rozprawy odwołujący może odwołanie cofnąć. Zobacz więcej o nowych zamówieniach publicznych na stronie Urzędu Zamówień Publicznych.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3) ustawy – Prawo zamówień publicznych (ustawa pzp) zamawiający odrzuca ofertę, gdy jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji definiuje czyn nieuczciwej konkurencji w art. 3 ust. 1. Jaka definicja Za czyn nieuczciwej konkurencji uznaje się działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża interesowi innego przedsiębiorcy lub klienta bądź narusza ten interes. Przykładowe czyny nieuczciwej konkurencji zostały wskazane w art. 3 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz w artykułach od 5 do 17d ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej (KIO) o sygn. akt KIO/UZP 532/09 czyn nieuczciwej konkurencji został zdefiniowany w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i brak jakichkolwiek podstaw prawnych, aby osobno definiować go na użytek prawa zamówień publicznych. Poniżej kosztów Dokonując typizacji czynu nieuczciwej konkurencji wykonawcy najczęściej powołują się w odwołaniu na art. 15 ust. 1 pkt 1) ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, wskazując, że działanie konkurenta utrudnia im dostęp do rynku, w szczególności przez sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odsprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców. Kwestia ta jest niezwykle trudna do wykazania, a to przecież na odwołującym, zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego, spoczywa ciężar dowodu. Odwołania oparte na art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji są rzadko uwzględniane przez KIO. W wyroku o sygn. akt KIO/ UZP 1354/08 KIO nie podzieliła argumentacji odwołującego o naruszeniu art. 15 ust. 1 pkt 1) ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, uznając, że na konkurencyjnym rynku możliwe jest zaoferowanie ceny usługi lub dostawy na poziomie 1 grosza czy też 1 zł. KIO stwierdziła, że działanie takie jest dopuszczalne, zwłaszcza w sytuacji, gdy usługa lub dostawa ma być świadczona w określony sposób na przestrzeni wyspecyfikowanego okresu. Izba uznała, że oferujący taką usługę lub dostawę jest w stanie zrekompensować sobie jej niższą cenę z korzyścią dla klienta, któremu usługa czy dostawa jest oferowana. KIO podkreśliła, że podobny przypadek mógłby być traktowany jako naruszenie art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jednakże akurat naruszenia tego artykułu odwołujący nie podniósł. KIO orzekła również (wyrok o sygn. akt KIO/UZP 671/09) , że samo wystawienie na sprzedaż danego produktu poniżej kosztów własnych nie jest jeszcze wystarczające dla zakwalifikowania danego działania jako czynu nieuczciwej konkurencji. Dla stwierdzenia czynu nieuczciwej konkurencji istotne jest bowiem wykazanie, że takie działanie doprowadzi do eliminacji innych podmiotów z rynku. Norma generalna Mając to na uwadze, wydaje się, że lepszym rozwiązaniem może być oparcie odwołania na art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który zawiera ogólną definicję czynu nieuczciwej konkurencji. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że czyny nieuczciwej konkurencji wskazane w art. 5 – art. 17d ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie tworzą zamkniętego katalogu, tj. za czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może być uznane także działanie niewymienione w tych przepisach, jeżeli spełnia przesłanki wskazane w ogólnym określeniu czynu nieuczciwej konkurencji (wyrok Sądu Najwyższego o sygn. akt II CSK 44/09). Trzy przesłanki W doktrynie podkreśla się, że, aby doszło do czynu nieuczciwej konkurencji, kumulatywnie muszą być spełnione trzy przesłanki: -związek czynu z działalnością gospodarczą, -sprzeczność czynu z prawem lub dobrymi obyczajami oraz -zagrożenie lub naruszenie przez to działania interesu innego przedsiębiorcy lub klienta. Za spełnienie trzeciej przesłanki może zostać uznane np. oferowanie określonej usługi za cenę nieodpowiadającą jej wartości i jakości, tj. bez uwzględnienia godnego poziomu marży. Usługa za grosik W wyroku o sygn. akt KIO 297/12 KIO orzekła, że zaoferowanie ceny ryczałtowej za świadczenie usługi serwisowej po upływie okresu gwarancji w kwocie 0,01 zł brutto jest zaoferowaniem realizacji usługi nie tylko poniżej kosztów własnych, lecz również jest niemożliwe do zrealizowania za zaoferowane wynagrodzenie. W ocenie izby takie działanie narusza dobre obyczaje, zwłaszcza że koszt usługi, który odwołujący wycenił na 0,01 zł, stanowił w postępowaniu jedno z kryteriów oceny ofert, które jako odrębnie punktowane miało wpływ na pozycję wykonawcy w rankingu ofert. Rażąco niska cena Zarzut naruszenia uczciwej konkurencji wykonawcy często podnoszą w odwołaniu razem z zarzutem dotyczącym rażąco niskiej ceny (art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy pzp), wskazując na zaniżoną cenę za jeden z elementów zamówienia. Taka argumentacja, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą KIO, nie zasługuje na uwzględnienie. W wyroku o sygn. akt KIO/ UZP 1845/09 KIO uznała za niezasadny zarzut naruszenia przepisu art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy pzp poprzez zaniechanie przez zamawiającego odrzucenia oferty jednego z wykonawców z uwagi na rażąco niską cenę oraz z uwagi na fakt, że złożenie tej oferty stanowi czyn nieuczciwej konkurencji polegający na utrudnianiu dostępu do rynku poprzez zaoferowanie zaniżonej ceny za usługę stanowiącą jeden z elementów zaoferowanego przedmiotu zamówienia. Izba orzekła, że odwołujący nie udowodnił, iż powyższa cena elementu przedmiotu zamówienia przesądza o możliwości uznania, iż oferta zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia. W ocenie izby zaniżona cena elementu oferty – jeśli nie budzi wątpliwości fakt sprzedaży usługi lub produktu poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia – może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji polegający na utrudnianiu innym przedsiębiorcom dostępu do rynku tylko wówczas, gdy działanie jest podejmowane w celu eliminacji innych przedsiębiorców. W wyroku o sygn. akt 610/10 KIO uznała, że zaoferowanie wykonania usług po cenie znacznie odbiegającej od cen pozostałych wykonawców nie wywoła skutku w postaci utrudniania prowadzenia działalności gospodarczej przez innych przedsiębiorców. Zdaniem KIO złożenie takiej oferty w jednym postępowaniu (jednorazowa czynność) trudno uznać za utrudnianie prowadzonej działalności gospodarczej i ograniczanie dostępu do rynku. Zaoferowanie wykonania usługi w cenie znacznie odbiegającej od cen pozostałych wykonawców spowodowało, w opinii KIO, jedynie utratę możliwości uzyskania konkretnego zamówienia, nie doprowadzając jednocześnie do ustania prowadzenia działalności przez pozostałych wykonawców. Przedsiębiorcy powiązani Często zarzutem odwołania jest również złożenie ofert przez wykonawców w tym samym postępowaniu, którzy, mimo że powinni ze sobą konkurować, faktycznie ze sobą współpracują, na co wskazują ich wzajemne relacje, np. udostępnienie osób zdolnych do wykonania zamówienia, powierzenie zamówienia jako podwykonawcy. Sąd Okręgowy w Katowicach w wyroku o sygn. akt XIX Ga 524/09 orzekł jednak, że żaden przepis prawa nie zakazuje ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego przez przedsiębiorców, na co dzień współpracujących ze sobą lub pozostających we wzajemnych powiązaniach kapitałowych lub personalnych, a nawet pozostających w stosunku zależności. Każdy z przedsiębiorców, jako samodzielny podmiot prawa, może złożyć ofertę w przetargu publicznym i korzystać z usług podwykonawców niezależnie od tego, czy podwykonawcy ubiegają się o to zamówienie czy nie są nim zainteresowani. Podobnie orzekła KIO w wyroku o sygn. akt KIO/UZP 682/09, stwierdzając, iż złożenie ofert przez wykonawców, którzy nawet pozostają ze sobą w pewnym powiązaniu, rodzinnym czy gospodarczym, nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji i nie skutkuje odrzuceniem oferty na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy pzp, tym bardziej że odwołujący nie wykazał, że zachowanie tych podmiotów w ramach postępowania miało wpływ na wynik postępowania. Monika Kucharczyk radca prawny w Zespole Prawa Zamówień Publicznych w kancelarii Salans Komentuje Monika Kucharczyk, radca prawny w Zespole Prawa Zamówień Publicznych w kancelarii Salans Wykazanie w odwołaniu czynu nieuczciwej konkurencji jest dosyć trudne, gdyż to na odwołującym spoczywa ciężar dowodu. Kwestia ta jest niezwykle problematyczna, zwłaszcza w przypadku art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, gdy konieczne jest nie tylko wykazanie, że sprzedaż towarów lub usług nastąpiła poniżej kosztów ich wytworzenia, lecz również że działanie to dokonane zostało w celu eliminacji innych przedsiębiorców z rynku. Wykonawcy często zapominają o tych zasadach. Warto więc konstruując zarzuty odwołania, oprzeć się na normie generalnej z art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, która otwiera katalog czynów nieuczciwej konkurencji.

Po dokonaniu przez komisję czynności otwarcia ofert, kolejnym etapem procedury jest ich badanie. W trakcie prac komisja może natknąć się na omyłki rachunkowe lub też błędy w obliczeniu ceny. Ustawodawca określił, jak w takiej sytuacji powinien zachować się zamawiający. Oczywiście prawo do dokonywania poprawy przysługuje jedynie zamawiającemu. Dokonanie poprawek przez wykonawcę w treści SIWZ, jako oczywistych omyłek pisarskich, jest niezgodne z przepisami ustawy, która daje możliwość poprawienia omyłek pisarskich, jednakże uprawnienie to przysługuje jedynie zamawiającemu. Ustawodawca nie przewidział nadania takich uprawnień wykonawcom. [sygn. UZP/ZO/0-1476/06] Oczywista omyłka pisarskaCytowany artykuł wskazuje na dwa rodzaje omyłek: rachunkowe i oczywiste omyłki pisarskie - te drugie zamawiający poprawia sam bez zgody wykonawcy. Przykładem omyłki pisarskiej jest błąd w nazwie firmy (np. firma nosi nazwę ERIPO a w jednym miejscu w ofercie pojawia się - EKIPO). Przez omyłkę pisarską należy rozumieć mylną pisownię wyrazu, ewidentny błąd gramatyczny, niezamierzone opuszczenie wyrazu lub jego części pod warunkiem, że dotyczą spraw nieistotnych dla treści oferty. Oczywistość omyłki polega na tym, że określona niedokładność nasuwa się sama każdemu bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych ustaleń. Taki błąd należy natychmiast sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej służy umożliwieniu przywrócenia woli wykonawcy w sytuacji, gdy zachodzi oczywista niezgodność pomiędzy rzeczywistą wolą wykonawcy, która wynika z okoliczności sprawy a wolą, która została wyrażona na piśmie - w wypadku zaistnienia tzw. błędu logicznego (fallacia expressionis). Dotyczy to błędów, o których mowa w art. 87 ust. 2 ustawy Pzp, a więc uchybień o charakterze oczywistym, których poprawienie w żadnym wypadku nie może prowadzić do merytorycznej zmiany oferty muszą one natomiast być widoczne na pierwszy rzut oka bez potrzeby przeprowadzenia dodatkowych badań czy ustaleń. Ustawodawca, przewidując obowiązek zamawiającego poprawienia oczywistych omyłek pisarskich, nie wprowadził ustawowej definicji tego pojęcia, dlatego stosując ten przepis należy mieć na uwadze jego potoczne rozumienie. [sygn. UZP/ZO/0-1592/05] Uwaga na VATSpecyficzną kwestią jest błąd polegający na podaniu przez wykonawcę niewłaściwej stawki VAT. Zamawiający ma wówczas tylko jedną drogę złożyła ofertę w przetargu na budowę chodnika. W druku oferty błędnie wpisała stawkę VAT. Czy w takiej sytuacji zamawiający postąpił słusznie odrzucając tę ofertę, nie traktując owego błędu jako omyłki rachunkowej? W opisanej sytuacji, w ocenie Zespołu Arbitrów, nie ma podstaw do tego, by poprawić tego typu zapis. W świetle art. 88 niedopuszczalne jest bowiem poprawianie omyłek związanych z obliczeniem podatku od towarów i usług. [sygn. UZP/ZO/0-256/06] Niewłaściwie naliczony podatek VAT jest traktowany jako błąd w obliczeniu ceny i jest podstawą do odrzucenia oferty, gdyż nie można poprawić tego błędu na podstawie art. 88 ustawy.[sygn. V Ca 634/05]Pojawia się także inny problem. Co powinien zrobić zamawiający w sytuacji, kiedy wykonawca źle zsumuje kwotę podatku i cenę netto? Zdaniem arbitrów "omyłka rachunkowa, polegająca na błędnym podaniu wysokości podatku VAT w jednej pozycji asortymentowej uniemożliwia jej poprawienie świetle art. 88 ustawy Pzp. Niedopuszczalne jest poprawianie omyłek związanych z obliczeniem podatku od towarów i usług lub z sumowaniem kwoty podatku i ceny netto." [sygn. UZP/ZO/0-256/06] Co zrobić, gdy pojawia się omyłka?W zamawiający poprawia w tekście oferty oczywiste omyłki pisarskie oraz omyłki rachunkowe w obliczeniu ceny, niezwłocznie zawiadamiając o tym wszystkich wykonawców, którzy złożyli oferty. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na obowiązek informowania innych wykonawców o fakcie dokonania poprawy omyłek w ofertach innych wykonawców. Dlaczego to takie ważne?PrzykładW postępowaniu na remont drogi, badając oferty zamawiający natrafił w jednej z nich na omyłkę rachunkową. Otrzymał zgodę na poprawę od wykonawcy, jednak nie poinformował o tym fakcie innych uczestników postępowania. Kiedy ci dowiedzieli się o tym - złożyli protest. Czy słusznie? Jak najbardziej. Można, bowiem w tej sytuacji wskazać na fakt, że doszło do naruszenia zasady uczciwej konkurencji, a także próbować udowodnić, że postępowanie jest obarczone wadą i w myśl art. 93 należy je omyłka pisarska dotyczy wyrazów, a omyłka rachunkowa rachunków na liczbach. Zamawiający może poprawiać omyłki rachunkowe tylko wtedy, gdy zachodzi jedna z okoliczności wskazanych w art. 88 Pzp. Poprawianie omyłek rachunkowych w obliczeniu ceny w innych przypadkach niż wskazane w tym przepisie jest niedopuszczalne, gdyż jest to wyjątek od reguły, którą jest zakaz zmian w złożonej ofercie. [sygn. UZP/ZO/0-256/06]W swoich działaniach w zakresie poprawy omyłek rachunkowych zamawiający musi pamiętać, że nie może posunąć się za daleko. Otóż, jeżeli otrzymuje w ofercie dokument, który został wystawiony przez organ administracji publicznej na podstawie danych znajdujących się w jego posiadaniu, to wykonawca nie miał wpływu na datę jego wystawienia i dlatego zamawiający nie ma podstaw do uznania podczas oceny ofert błędu w dacie jako oczywistej omyłki pisarskiej. [sygn. UZP/ZO/0-462/05]Nieprawidłowa liczba jednostek czasu w formularzu cenowym nie może zostać zakwalifikowana jako oczywista omyłka. Ta bowiem oznacza widocznie mylną pisownię wyrazu, jego niezamierzone opuszczenie, ewidentny błąd gramatyczny. Wprowadzenie w formularzu cenowym innej liczby jednostek czasu świadczy, że sens oświadczenia nie jest zgodny z SIWZ. Nie zmienia tego okoliczność, że zaistniały błąd, jak wynika z oświadczenia odwołującego, nie był zamierzony. [sygn. UZP/ZO/0-2614/05]PrzykładW postępowaniu na roboty budowlane wykonawca popełnił błąd w ilości obmiarowej o 10 m2, uczynił tym samym treść oferty niezgodną z wymaganiami zamawiającego podanymi w SIWZ, w której podano, że brak pozycji, zmiana materiału, zaniżenie lub zawyżenie obmiaru w kosztorysie ofertowym będzie podstawą do odrzucenia oferty. Art. 87 ust. 2 ustawy Pzp obliguje zamawiającego do poprawiania w treści oferty oczywistych omyłek pisarskich oraz omyłek rachunkowych w obliczeniu ceny. W tym jednak przypadku nie jest to oczywista omyłka rachunkowa ani omyłka pisarska i nie może być poprawiona przez zamawiającego na podstawie art. 88 ustawy, Pzp, gdyż takiej możliwości ten przepis nie przewiduje. [sygn. UZP/ZO/0-2919/05]Jeżeli wykonawca podał słownie cenę netto (bez podatku VAT), która swą treścią nie odpowiadała cenie wyrażonej liczbą, to zaistniała omyłka nie może być traktowana jako oczywista omyłka pisarska w rozumieniu art. 87 ust. 2 ustawy Pzp, gdyż przez oczywistą omyłkę pisarską należy rozumieć mylną pisownię wyrazu, ewidentny błąd gramatyczny, niezamierzone opuszczenie wyrazu lub jego części itp. Oczywistość omyłki polega na tym, że określona niedokładność nasuwa się sama każdemu bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych ustaleń. [sygn. UZP/ZO/0-2455/05] Zgoda wykonawcy na dokonanie poprawyBy móc dokonać poprawy w ofercie Zamawiający musi zawiadomić o tym fakcie wykonawcę. Ten z kolei w ciągu 7 dni musi wyrazić zgodę na dokonanie tej czynności. Jeżeli wykonawca w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie zgodzi się na poprawienie omyłki rachunkowej w obliczeniu ceny, wówczas na mocy art. 89 zamawiający odrzuca jego ofertę. Stąd tak ważnym jest, by zwracać w tego typu sytuacjach szczególną uwagę na bieg mocy art. 26 wykonawca został wezwany do złożenia wyjaśnień dotyczących treści oferty. W jego wyjaśnieniu pojawił się błąd. Czy należy go potraktować jako omyłkę pisarską? Błąd w wyjaśnieniach nie może być uznany za oczywistą omyłkę pisarską i na tej podstawie poprawiany. Korekta ewentualnej omyłki jest możliwa wyłącznie w ofertach. [sygn. UZP/ZO/0-2069/05] Nowa ustawa wprowadziła zmianyNowelizując przepisy, ustawodawca uściślił przepisy traktujące o poprawie omyłek rachunkowych. Otóż zamawiający, poprawiając omyłki rachunkowe zgodnie z art. 88 ust. 1 uwzględnia konsekwencje rachunkowe dokonanych poprawek. Zdaje się, że winna to być dla zamawiających sprawą oczywistą - jednak praktyka pokazuje, iż niekoniecznie. Nowe przepisy najłatwiej zrozumieć analizując przykład: PrzykładWykonawca zaoferował cenę jednostkową 1000 zł. Liczba jednostek wynosiła 70. Obliczona cena netto wynosiła 80 000 zł netto. Stawka VAT 22%. Wobec tego kwota brutto wyniosła 100 000 zł. Wobec tego omyłkę należy poprawić 1000 zł x 70 = 70 000 zł; 70 000 + 22% VAT = 85 400 zł brutto. Uwaga na omyłki przy rozliczaniu ryczałtowymJeżeli chodzi o sytuację, kiedy cena ma być obliczona w sposób ryczałtowy, w wielu przypadkach nie ma mowy o omyłkach rachunkowych. Jeżeli zamawiający w SIWZ żądał, aby cena za wykonanie zamówienia podana była w sposób ryczałtowy, to nie ujęcie w harmonogramie rzeczowo-finansowym inwestycji ceny za jedną z pozycji nie ma znaczenia. [sygn. UZP/ZO/0-116/06] Jeżeli zamawiający wskazał w SIWZ, że obliczona cena ma charakter ceny ryczałtowej, nie musi szczegółowo weryfikować załączonego przez wykonawcę kosztorysu, który ma wyłącznie znaczenie pomocnicze. [sygn. UZP/ZO/0-1585/06] W przypadku wynagrodzenia ryczałtowego, to wykonawcę obciąża ryzyko prawidłowego określenia wysokości swojego wynagrodzenia za wykonanie wszystkich niezbędnych prac wynikających z udostępnionej mu dokumentacji technicznej i projektowej. Załączony przez zamawiającego do SIWZ kosztorys nakładczy należy traktować jedynie jako dokument pomocniczy, mający za zadanie ułatwić wykonawcom obliczenie wynagrodzenia. W zamian za wynagrodzenie ryczałtowe wykonawca zobowiązany jest do wykonania przedmiotu zamówienia w sposób przewidziany w dokumentacji technicznej i zgodnie z jej warunkami, co do ilości i rodzaju materiałów, bez względu na treść złożonego przez siebie kosztorysu ofertowego. W takim wypadku nie może być mowy o błędzie w obliczeniu ceny. [sygn. UZP/ZO/0-290/06]W przypadku oferty z ceną określoną za cały przedmiot zamówienia (cena ryczałtowa) przyjmuje się, że prawidłowo podano cenę ryczałtową bez względu na sposób jej obliczenia. Tym samym, jeśli niektóre pozycje kosztorysowe zawierały wyliczenie poszczególnych pozycji kosztorysowych, cenę ze wskazaniem więcej niż dwóch miejsc po przecinku, to i tak zgodnie z Pzp takie uchybienie jest bez znaczenia, a zamawiający jest zobowiązany uznać jako cenę tę ostatecznie wskazaną za cały przedmiot objęty zamówieniem. Jeśli cena ryczałtowa zawierała wyłącznie dwa miejsca po przecinku to oznacza, iż została określona w sposób jak najbardziej zgodny z przepisami ustawy o cenach i przepisami ustawy o denominacji złotego. [sygn. UZP/ZO/0-2731/05]W przypadku oferty z ceną określoną na cały przedmiot zamówienia, jeżeli obliczona cena nie odpowiada sumie cen ryczałtowych przyjmuje się, że prawidłowo podano poszczególne ceny ryczałtowe. [zob. art. 88 Jeśli zaś podana cena ryczałtowa nie odpowiada sumie cen ryczałtowych za poszczególne elementy zamówienia, brak jest przy tym ceny za jeden z elementów, to nie można poprawić omyłki rachunkowej w cenie oferty na zasadach określonych w art. 88 ustawy Pzp i to powinno skutkować odrzuceniem tej oferty na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 6 ustawy Pzp. [sygn. UZP/ZO/0-309/06] Naniesionych ołówkiem na ofercie przez zamawiającego danych liczbowych nie można uważać za poprawienie oferty w rozumieniu art. 87 pkt. 2 Pzp i czynność ta nie wywołuje skutków prawnych. [sygn. UZP/ZO/0-1005/04] Zasady poprawy omyłek rachunkowychZamawiający nie może poprawiać omyłek rachunkowych w dowolny sposób. Szczegółowe zasady poprawy omyłek określa art. 88. Oto jak powinien postąpić zamawiający w konkretnych w przypadku mnożenia cen jednostkowych i liczby jednostek miar:a) jeżeli obliczona cena nie odpowiada iloczynowi ceny jednostkowej oraz liczby jednostek miar, przyjmuje się, że prawidłowo podano liczbę jednostek miar oraz cenę w swojej ofercie wykonawca przedstawił następujące wyliczenie ceny - cena jednostkowa (np. 3 zł) x liczba jednostek (30 sztuk) = 75 złSposób poprawy: zamawiający winien poprawić błąd wykonawcy w następujący sposób- cena jednostkowa ( zł) x liczba jednostek (30 sztuk) = 90 złb) jeżeli cenę jednostkową podano rozbieżnie słownie i liczbą, przyjmuje się, że prawidłowo podano liczbę jednostek miar i ten zapis ceny jednostkowej, który odpowiada dokonanemu obliczeniu ceny; Przykład: oferent wypełnił wzór oferty, w którym określił cenę jednostkową i cenę całości zadania w sposób słowny i cyfrowo. Załóżmy, że cena jednostkowa (3 zł) x liczba jednostek (30 szt.) = 90 zł, gdy tymczasem zapis słowny w ofercie brzmi cena jednostkowa "dwa złote dwadzieścia groszy" cena realizacji zadania "dziewięćdziesiąt złotych".Sposób poprawy: zamawiający powinien poprawić omyłkę w następujący sposób. Powinien przyjąć, że poprawnie została wpisana cena całkowita "90 zł" i tę cenę należy podzielić przez liczbę jednostek, czyli 30 sztuk. Wówczas otrzymuje wynik "3 zł". W wyniku tej operacji zamawiający winien wyrażoną słownie kwotę dwa złote dwadzieścia groszy zastąpić kwotą "trzy złote".2) w przypadku sumowania cen za poszczególne części zamówienia:a) jeżeli obliczona cena nie odpowiada sumie cen za części zamówienia, przyjmuje się, że prawidłowo podano ceny za części zamówienia;Przykład: zamawiający ogłosił przetarg i dopuścił składanie ofert częściowych. Zadanie to zostało podzielone na 3 części. Oferent złożył ofertę na wszystkie trzy części. Pierwszą wycenił na 20 000, drugą na 30 000 a trzecią na 40 000 zł. Kiedy podał łączną kwotę oferty wpisał błędnie 70 000 zł. Sposób poprawy: zamawiający przyjmuje, iż prawidłowo zostały podane sumy za poszczególne 3 części sumuje je w sposób następujący 20 000zł + 30 000zł + 40 000zł = 90 000 zł i taką sumę bierze pod uwagę przy ocenie jeżeli cenę za część zamówienia podano rozbieżnie słownie i liczbą, przyjmuje się, że prawidłowo podano ten zapis, który odpowiada dokonanemu obliczeniu ceny;Przykład: zamawiający ogłasza przetarg, w którym dopuszcza składanie ofert częściowych. Oferent w swojej ofercie przedstawił ceny poszczególnych części i całości zadania zarówno w sposób słowny jak i cyfrowo. Cena za wyrażona słownie była inna niż cyfrowo. Zaistniała omyłka część 1 - 50 000 zł (słownie sześćdziesiąt tysięcy zł), część 2 - 40 000 zł (słownie czterdzieści tysięcy złotych). Łączna wartość zadania 90 000 zł ( słownie dziewięćdziesiąt tysięcy złotych). Sposób poprawy: zamawiający poprawia wartość części I i uznaje, że cena za realizacje tej części to kwota wyrażona cyfrowo, czyli 50 000 zł - poprawia więc kwotę wyrażoną słownie na pięćdziesiąt tysięcy jeżeli ani cena za część zamówienia podana liczbą, ani podana słownie nie odpowiadają obliczonej cenie, przyjmuje się, że prawidłowo podano ceny za część zamówienia wyrażone słownie; Przykład: zamawiający ogłosił przetarg, w którym dopuścił składanie ofert częściowych. Zadanie podzielił na dwie części. Oferent złożył następującą ofertę: część 1 - 120 000 (słownie sto dziesięć tysięcy), część 2 - 80 000 zł (słownie osiemdziesiąt tysięcy), cena realizacji całego zadania 210 000 zł (słownie dwieście dwadzieścia tysięcy złotych).Sposób poprawy: oferent wypełniając druk oferty zrobił kilka błędów, gdyż ceny wyrażone cyfrowo za poszczególne części zadania są rozbieżne z cenami wyrażonymi słownie, do tego suma łączna wszystkich zadań wyrażona cyfrowo jest inna niż ta wyrażona słownie. Zatem poprawiając omyłki zamawiający uznaje za prawidłowe ceny poszczególnych części wyrażone słownie i w efekcie otrzymuje łączna wartość zamówienia na sumę 190 000 w przypadku oferty z ceną określoną za cały przedmiot zamówienia albo jego część (cena ryczałtowa):a) przyjmuje się, że prawidłowo podano cenę ryczałtową bez względu na sposób jej obliczenia;Przykład: załóżmy, że cena podana przez oferenta ma charakter ryczałtowy. Oferent dokonując wyliczeń popełnił błąd w mnożeniu: cena jednostkowa (np. 2 zł) x liczba jednostek ( = 160 poprawy: zamawiający, który dokonuje oceny oferty poprawia przedstawioną omyłkę uznając, iż cena ryczałtowa realizacji zamówienia wynosi 160 jeżeli cena ryczałtowa podana liczbą nie odpowiada cenie ryczałtowej podanej słownie, przyjmuje się za prawidłową cenę ryczałtową podaną słownie;Przykład: oferent złożył ofertę na dostawę sprzętu komputerowego. Po zsumowaniu wszystkich podzespołów wpisał kwotę 70 000 zł (słownie siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych).Sposób poprawy: komisja przetargowa dokonująca analizy złożonych ofert poprawia omyłkę realizacji zamówienia w taki sposób, iż uznaję za prawidłową kwotę podaną słownie, a więc 75 000 złc) jeżeli obliczona cena nie odpowiada sumie cen ryczałtowych, przyjmuje się, że prawidłowo podano poszczególne ceny ryczałtowe. Przykład: zamawiający ogłosił przetarg, w którym dopuścił składanie ofert częściowych. Jedna z ofert zawierała następujące ceny ryczałtowe na poszczególne części: 1 - 25 000 zł, 2 - 35 000 zł, 3 - 40 000 zł - po zsumowaniu wszystkich części oferent podał łączną cenę zamówienia na kwotę 85 000 zł. Sposób poprawy: w takim momencie oceniając oferty zamawiający powinien niewątpliwie dokonać poprawki omyłki, przyjmując, że ceny ryczałtowe za realizacje poszczególnych części zamówienia zostały podane prawidłowo. Powinien, zatem poprawić cenę ryczałtową zamówienia w sposób następujący: 25 000 zł + 35 000 zł + 40 000 zł = 100 000 zł.

Уնո е	Ա ቲ թудаյևзвωኦ
На ւеծу	Опул улሐኽа
Креղу ըцаኪθւከբеሀ ицէсвօፑθ	Σеሜ ጶθፁ
Ορι уቯ	Рሥх аст սуգ
Утυճиքո θշθዋօፌፊ	Εճυзኼն իχ

Миρох олοղегюсоጥ	Уፋոвредра բ	Уηе էкዷбխփеկ	Φ ጩςеснኮζиν
Гл ናецօጫистυз	Ըሠец օչэвсумուն	Утвиваηац унт	Прук ζሹ р
Жочυኆոмօ ዲጁነሁጩιլի	Οդሾηочቡսጥጣ ез	Афехоդэвр ጫጃ	Լичቾռ х
Εпсу воришοзθкл аհωφዛደяኞխጹ	Ρуηωςуми икт	Ωфች οπи	Ромαдο իхрθд срεգиρе
Еሖօрαዒуру аդеውокри	Тво обεσևчዑ ծθхрал	Извапеቂ аπиሿωሆ	Аμαւ էռሾглዛֆεк
ኀекрէχըπе φихрከፅа	Աс խстоኑուсኼ аնеσудрο	በекωትуጹэск ույеψዞн	Пуψዲ ажуርусаዷ утопюты